Twój lekarz ma obowiązek Cię poinformować! Sprawdź, co powinieneś wiedzieć o szczepieniach

Twój lekarz ma obowiązek Cię poinformować! Sprawdź, co powinieneś wiedzieć o szczepieniach

Szanowni Państwo,

szczepienia ochronne od lat budzą emocje, a liczba pacjentów uchylających się od obowiązkowych szczepień wciąż rośnie. W dobie dezinformacji i licznych wątpliwości lekarze POZ odgrywają kluczową rolę w edukowaniu pacjentów i ich opiekunów. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, mają oni nie tylko obowiązek poinformowania o konieczności szczepień obowiązkowych, ale także przedstawienia rzetelnych informacji o szczepieniach zalecanych. Jak powinno to wyglądać w praktyce? I co zrobić, gdy pacjent nie chce się zaszczepić? O tym w naszym artykule.

Powszechny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym został określony w art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r., poz. 924) (dalej jako: „ustawa o z.z.z.ch.”), gdzie wskazano, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się (…) szczepieniom ochronnym. Ustawa zawiera również definicję legalną terminu „szczepienia ochronne”, zgodnie z którą jest to podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie, co stanowi istotny element profilaktyki zdrowotnej, którego celem jest ochrona zdrowia publicznego. W świetle art. 17 ust. 1 osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej „obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi”. Powołane przepisy ustanawiają generalny obowiązek poddawania się szczepieniom. Sam wykaz chorób zakaźnych, objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, został sprecyzowany w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077).

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 9 ustawy o z.z.z.ch. obowiązkiem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Przepisy ustawy nie rozstrzygają, w jakiej formie to „powiadomienie” czy „poinformowanie” ma nastąpić. Uznać należy więc, że zarówno forma pisemna (np.: przez podpis pod treścią informacji), jak i ustna są dopuszczalne. Idąc dalej zgodnie z art. 17 ust. 8 ustawy o z.z.z.ch., osoby przeprowadzające szczepienia ochronne prowadzą dokumentację medyczną dotyczącą obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym przechowują karty uodpornienia oraz dokonują wpisów potwierdzających wykonanie szczepienia oraz sporządzają sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz sprawozdania ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną, które przekazują państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu.

Uwzględniając powyższe ustalenia w zakresie przepisów obowiązującego prawa każda osoba przebywająca na terytorium Polski, objęta obowiązkiem poddania się szczepieniom ochronnym – bez względu na wiek – powinna zostać o tym poinformowana przez lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną. W przypadku osób małoletnich, bezradnych lub pozostających pod opieką, obowiązek ten dotyczy również ich opiekunów prawnych lub faktycznych. Lekarz nie tylko przypomina o konieczności obowiązkowych szczepień ochronnych, ale także przekazuje informacje o szczepieniach zalecanych, wspierając świadome decyzje pacjentów i ich rodzin.

W przypadku uchylania się pacjenta od obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną lub upoważniony personel medyczny powinien przeprowadzić z pacjentem bądź jego przedstawicielem (opiekunem) rozmowę na temat znaczenia i konieczności realizacji obowiązkowych szczepień. Przebieg oraz ustalenia wynikające z tej rozmowy należy odnotować w dokumentacji medycznej. Nie ulega wątpliwości, że podpis osoby poinformowanej pod oświadczeniem potwierdzającym przekazanie informacji o obowiązkowych i zalecanych szczepieniach ochronnych stanowi jednoznaczne potwierdzenie dopełnienia przez lekarza jego obowiązku. W kartach pacjentów mogą zostać przygotowane formularze zawierające stosowne informacje o szczepieniach, na których mogliby oni potwierdzić własnoręcznym podpisem zapoznanie się z ich treścią. Zasadnym działaniem w sytuacji odmowy poddania się szczepieniu jest również przesłanie pacjentowi pisemnej informacji wraz z wezwaniem do jego wykonania. Dopiero po wyczerpaniu wskazanych środków lekarz, działając na podstawie art. 17 ust. 8 ustawy o z.z.z.ch., zobowiązany jest do poinformowania o tym fakcie państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Należy także podkreślić, że zgodnie z art. 51 tejże ustawy, niewypełnienie obowiązku poinformowania pacjenta lub jego opiekuna o konieczności szczepień – zarówno obowiązkowych, jak i zalecanych – stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny.

Obowiązek informowania pacjentów o szczepieniach to kluczowy element profilaktyki zdrowotnej, który pozwala na podejmowanie świadomych decyzji oraz skuteczne zapobieganie chorobom zakaźnym. Przestrzeganie tych zasad nie tylko chroni zdrowie publiczne, ale także zabezpiecza lekarzy przed ewentualnymi konsekwencjami prawnymi. Czy uważasz, że lekarze w pełni wywiązują się ze swojego obowiązku informowania pacjentów o szczepieniach, czy może istnieje jeszcze przestrzeń do poprawy?

Na zakończenie warto dodać, że Główny Inspektor Sanitarny, dr Paweł Grzesiowski, zapowiedział przeprowadzenie szeroko zakrojonej kontroli kart szczepień dotyczących 7,5 miliona dzieci. Proces ten rozpocznie się 1 kwietnia 2025 roku i obejmie wszystkie punkty szczepień w Polsce. Celem jest dokładne ustalenie, ile dzieci zostało zaszczepionych, a także zidentyfikowanie przyczyn ewentualnych opóźnień lub odmowy szczepień.