Kary pieniężne jako realne narzędzie ochrony praw pacjentów

MBRK zaprasza na cykl artykułów: Projekt ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

Część III: Kary pieniężne jako realne narzędzie ochrony praw pacjentów

W cyklu dotychczas omówiono założenia projektu nowelizacji ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego (nr UD207). Skupiono się na planowanym wzmocnieniu pozycji pacjenta oraz rozszerzeniu kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta w zakresie ochrony zbiorowych praw pacjentów. Przyjrzano się także projektowanym rozwiązaniom w zakresie zwalczania praktyk pseudomedycznych, które mogą prowadzić do poważnych zagrożeń dla zdrowia i życia pacjentów.

W trzeciej, ostatniej części cyklu analizowany jest kolejny kluczowy obszar zmian – rozszerzenie uprawnień Rzecznika Praw Pacjenta w zakresie nakładania kar pieniężnych.

Nowe przepisy mają wzmocnić egzekwowanie prawa, jak i chronić pacjentów przed szkodliwymi działaniami.

 

Skuteczniejsza prewencja – kara już za sam fakt naruszenia

Jedną z najważniejszych zmian przewidzianych w projekcie ustawy jest umożliwienie Rzecznikowi Praw Pacjenta nałożenie kary pieniężnej już w decyzji stwierdzającej naruszenie zbiorowych praw pacjentów – a więc za samo naruszenie zakazu stosowania tych praktyk.

W obecnym stanie prawnym sankcja finansowa może zostać zastosowana dopiero w przypadku niewykonania decyzji Rzecznika, a więc przy dalszym stosowaniu zakazanej praktyki. Taki model znacząco ogranicza funkcję prewencyjną przepisów i opóźnia możliwość skutecznego reagowania na naruszenia.

Rozszerzenie uprawnień pozwoli zatem na szybsze reagowanie na nieprawidłowości i zwiększy dolegliwość sankcji, co może skutecznie odstraszać od stosowania zakazanych praktyk.

 

Recydywa? Możliwa będzie szybka reakcja

W projekcie przewidziano także możliwość nakładania kary pieniężnej w przypadku ponownego podjęcia praktyk, które już wcześniej zostały zakazane decyzją Rzecznika. Oznacza to, że w razie tzw. quasi recydywy, czyli powrotu do działań uprzednio uznanych za sprzeczne z prawami pacjentów, możliwe będzie szybkie podjęcie reakcji i działania bez potrzeby wszczynania nowego postępowania.

 

Kary również dla kierowników podmiotów leczniczych

Nowością będzie także możliwość nałożenia przez Rzecznika Praw Pacjenta kary pieniężnej bezpośrednio na kierownika podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych – do wysokości 20-krotności przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. Kara będzie mogła być stosowana, gdy do naruszenia zbiorowych praw pacjentów dojdzie z winy tej osoby – przez działanie lub zaniechanie, w ramach wykonywania jej funkcji.

 

Podwójna waloryzacja maksymalnych kar

Projekt zakłada również podwojenie maksymalnej wysokości kar pieniężnych:

• z 500 000 zł do 1 000 000 zł (na podstawie art. 68),
• z 50 000 zł do 100 000 zł (na podstawie art. 69).

Zmiana ta ma dostosować przepisy do obecnych warunków gospodarczych. Dotychczasowe limity obowiązują od 2009 roku, a od tego czasu skumulowana inflacja przekroczyła 50%. Projekt uwzględnia także prognozy dalszego wzrostu cen.

 

Natychmiastowa wykonalność i kontynuacja sankcji

Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy, decyzja Rzecznika o naruszeniu praw pacjenta posiada z mocy prawa rygor natychmiastowej wykonalności. Nawet jeśli nałożona kara zostanie zapłacona, nie oznacza to zalegalizowania zakazanej praktyki – podmiot musi natychmiast zaprzestać jej stosowania. W przeciwnym razie możliwe będzie ponowne, wielokrotne nakładanie kar pieniężnych.

 

Co istotne, przepisy dotyczące kar pieniężnych będą dotyczyły także praktyk pseudomedycznych, a więc obejmą nową kategorię działań szkodliwych dla zdrowia publicznego, również podejmowanych przez osoby niewykonujące zawodów medycznych.

 

Mała zmiana, duże znaczenie – dodatkowe narzędzia Rzecznika

Warto również odnotować inne ważne zmiany zawarte w projekcie ustawy:

• dostęp do nagrań z numeru 112 – Rzecznik Praw Pacjenta uzyska dostęp do rozmów alarmowych, które do tej pory były dla niego niedostępne, jeśli nie przekierowano ich do dyspozytora medycznego;
• sankcje za brak współpracy w sprawach indywidualnych pacjentów – w przypadku ignorowania żądań Rzecznika w toku postępowań wyjaśniających, podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych będzie mógł zostać ukarany grzywną do 20 000 zł. To ważny krok w stronę skuteczniejszego egzekwowania obowiązków informacyjnych podmiotów medycznych.
• nowe uprawnienia w postępowaniach cywilnych dotyczących naruszenia praw pacjenta – Rzecznik uzyska zdolność sądową do wytaczania powództwa o zadośćuczynienie na rzecz bliskich pacjenta, który zmarł na skutek naruszenia prawa (zawinionego) do umierania w spokoju i godności. Dotyczy to także roszczeń wynikających ze śmierci pacjenta, do której doszło podczas lub w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych albo na skutek ich nieudzielenia, w szczególności w sprawach o zapłatę świadczeń odszkodowawczych wynikających z art. 446 i art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.). Zmiana ta wzmocni ochronę prawną rodzin pacjentów i ma charakter społeczny – pozwoli wspierać osoby najbliższe, które często są bezradne wobec trudności formalnych.

 

Na zakończenie

Nowelizacja ustawy wprowadza rozwiązania mające wzmocnić nadzór Rzecznika Praw Pacjenta i ograniczyć ryzyko nadużyć.

Wzmocnienie mechanizmów karania – nie tylko za uporczywe naruszenia, ale już za sam fakt stosowania zakazanych praktyk – ma kluczowe znaczenie dla prewencji i budowania odpowiedzialności w systemie ochrony zdrowia.

Oczekiwanym rezultatem zmian jest nie tylko skuteczniejsze eliminowanie naruszeń zbiorowych praw pacjentów w placówkach medycznych, ale także zdecydowane ograniczenie pseudomedycznych praktyk zagrażających zdrowiu publicznemu.

—

Śledź nasz newsletter, aby być na bieżąco z kluczowymi zmianami prawnymi w ochronie zdrowia.