Kontrola zakażeń w placówkach medycznych – kto i kiedy musi się szkolić
Zapobieganie zakażeniom i chorobom zakaźnym w placówkach medycznych to nie tylko obowiązek prawny, ale przede wszystkim sposób na bezpieczeństwo pacjentów i personelu. Dzięki odpowiednim procedurom i świadomości personelu można skutecznie ograniczać ryzyko chorób zakaźnych, a wiedza o tym, kto za to odpowiada i jakie działania są niezbędne, jest kluczowa w codziennej pracy każdej placówki.
Ogólne obowiązki kierowników placówek medycznych
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924 ze zm.) (dalej jako: „u.ch.z.”), kierownicy podmiotów leczniczych oraz inne osoby udzielające świadczeń zdrowotnych zobowiązani są podejmować działania zapobiegające szerzeniu się zakażeń i chorób zakaźnych.
Przepis nie tworzy katalogu zamkniętego takich działań (art. 11 ust. 2 u.ch.z.), a jedynie wymienia przykładowe czynności, zaliczając do nich
- ocenę ryzyka zakażeń,
- monitorowanie sytuacji epidemiologicznej,
- opracowywanie procedur dekontaminacji,
- stosowanie środków ochrony indywidualnej i zbiorowej, czy
- prowadzenie kontroli wewnętrznej realizowanych działań.
Ustawodawca, tworząc otwarty katalog działań, pozostawia kierownikowi podmiotu leczniczego swobodę w wyborze środków adekwatnych do realizacji celu.
Szczególne obowiązki szpitali
Inaczej sytuacja plasuje się w przypadku podmiotów leczniczych wykonujących działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne. Zgodnie z art. 14–15 u.ch.z. oraz przepisami wykonawczymi, kierownicy szpitali mają szczególne obowiązki w zakresie zapobiegania zakażeniom, w tym zobligowani są wdrożyć system zapobiegania i zwalczania zakażeń szpitalnych, który obejmuje m.in.:
- powołanie i nadzór nad zespołem i komitetem kontroli zakażeń szpitalnych,
- ocenę ryzyka i monitorowanie zakażeń oraz czynników alarmowych,
- organizację świadczeń w sposób minimalizujący ryzyko zakażeń, w tym zapewnienie izolacji pacjentów i całodobowego dostępu do badań laboratoryjnych,
- prowadzenie rejestrów zakażeń i raportowanie sytuacji epidemiologicznej do inspektora sanitarnego.
Zespół kontroli zakażeń szpitalnych odpowiada m.in. za opracowywanie systemu kontroli zakażeń, prowadzenie kontroli wewnętrznej, konsultacje i szkolenie personelu w zakresie kontroli zakażeń szpitalnych, natomiast komitet kontroli zakażeń ustala plany działania, ocenia wyniki kontroli i aktualizuje standardy farmakoterapii zakażeń.
Warto zwrócić szczególną uwagę na obowiązek szkolenia personelu w zakresie kontroli zakażeń szpitalnych – jest to wymóg ustawowy dla świadczeń szpitalnych i stanowi kluczowy element skutecznego systemu zapobiegania zakażeniom. Szkolenia te zapewniają, że personel zna procedury, potrafi prawidłowo reagować w sytuacjach zagrożenia i przyczynia się do bezpieczeństwa pacjentów i współpracowników.
W praktyce oznacza to, że w podmiotach leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych innych niż świadczenia szpitalne, szkolenia personelu w zakresie kontroli zakażeń nie są obowiązkowe. Kluczowe jest natomiast:
- wdrożenie odpowiednich procedur zapobiegania zakażeniom,
- prowadzenie dokumentacji działań (opis procedur, wyniki kontroli, działania monitorujące),
- upewnienie się, że personel zna i stosuje obowiązujące zasady, co potwierdza poprzez oświadczenia.
Dzięki temu nawet w placówkach, w których szkolenia nie są wymogiem ustawowym, można skutecznie minimalizować ryzyko zakażeń i utrzymać wysoki standard bezpieczeństwa.
Podsumowanie
Bezpieczeństwo pacjentów i personelu w placówkach medycznych opiera się zarówno na przestrzeganiu procedur, jak i świadomości personelu. Nawet jeśli szkolenia nie są obowiązkowe w każdej placówce, odpowiednia dokumentacja i znajomość zasad stanowią fundament skutecznej kontroli zakażeń.
Czy Twoja placówka jest w pełni przygotowana, aby minimalizować ryzyko zakażeń i zapewnić bezpieczeństwo wszystkim pacjentom i pracownikom?