PROJEKT USTAWY o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw

Szanowni Państwo,

uprzejmie informujemy, że w dniu 3 października 2025 r. sporządzono projekt ustawy o zmianie ustaw o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw.

Celem projektowanej ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw jest unowocześnienie i doprecyzowanie obowiązujących przepisów w zakresie ochrony zdrowia psychicznego. Projekt zakłada przede wszystkim aktualizację archaicznej terminologii, która może prowadzić do stygmatyzacji osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz doprecyzowanie zasad stosowania przymusu bezpośredniego. Zmiany mają także na celu ujednolicenie przepisów dotyczących postępowań sądowych, zwiększenie skuteczności działań Policji podczas interwencji wobec osób z zaburzeniami psychicznymi lub pod wpływem substancji psychoaktywnych, a także uwzględnienie zaleceń Najwyższej Izby Kontroli dotyczących opieki psychiatrycznej nad dziećmi i młodzieżą.

Zmiany w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 917) dotyczą:

̶         art. 2 ust. 7 – gdzie zmieniono tryb sporządzania informacji o realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego za ostatnie 3 lata. Minister właściwy do spraw zdrowia będzie przekazywał Radzie Ministrów informację raz na trzy lata, w terminie do dnia 30 listopada roku następującego po ostatnim roku objętym informacją;

̶         art. 3 pkt 1 lit. a–c – uaktualniono definicję „osoby z zaburzeniami psychicznymi”. Nowe brzmienie obejmuje:

1. osoby z zaburzeniami psychotycznymi,
2. osoby z niepełnosprawnością intelektualną,
3. osoby wykazujące inne zakłócenia czynności psychicznych, które są zaliczane do zaburzeń psychicznych i wymagają świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia tej osoby w środowisku społecznym.

Zmiana ta eliminuje przestarzałe określenia i dostosowuje ustawę do aktualnych standardów medycznych i językowych.

̶         art. 3 pkt 2 (definicja szpitala psychiatrycznego) – doprecyzowano, że szpital psychiatryczny jest podmiotem wykonującym działalność leczniczą w rodzaju leczenie szpitalne, w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 852);

̶         art. 11 ust. 1 – w którym wskazano, że skierowanie do szpitala psychiatrycznego wystawia się zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581). W konsekwencji uchyla się obowiązek określania odrębnego wzoru skierowania do szpitala psychiatrycznego w rozporządzeniu;

̶         art. 14 – zastąpiono w całej ustawie określenie „ordynator” terminem „lekarz kierujący oddziałem”. Osoba z zaburzeniami psychicznymi może uzyskać zgodę lekarza kierującego oddziałem na okresowe przebywanie poza szpitalem bez wypisu, o ile nie stanowi to zagrożenia dla siebie ani innych

Analogiczne zmiany wprowadza się w art. 23 ust. 4 oraz art. 35 ust. 1 ustawy.

̶         art. 18 – wprowadzono szczegółowe zmiany w zakresie stosowania przymusu bezpośredniego:

1. obowiązek informowania o jego zastosowaniu w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej przeniesiono do nowego ust. 5a,
2. uchylono art. 18 ust. 6 pkt 3,
3. doprecyzowano obowiązek dokonania oceny zasadności zastosowania przymusu bezpośredniego w terminie 3 dni od jego rozpoczęcia, a oceny prawidłowości – w ciągu 3 dni od jego zakończenia.

̶         art. 18a–18i (nowo dodane przepisy) – wprowadzono regulacje dotyczące kontroli osobistej i przeszukania osób przebywających w szpitalach psychiatrycznych.

Czynności te muszą być wykonywane z poszanowaniem godności pacjenta, w obecności drugiej osoby tej samej płci, z obowiązkiem sporządzenia protokołu zawierającego: dane osoby, podstawę prawną, przebieg czynności i wykaz odebranych przedmiotów.

̶         art. 18a ust. 9–10 oraz art. 18b ust. 2 – określono, że po dwukrotnym przedłużeniu przymusu bezpośredniego (unieruchomienie lub izolacja), dalsze jego stosowanie wymaga każdorazowo osobistego badania przez lekarza i uzyskania opinii drugiego lekarza.

W jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej wprowadzono analogiczne wymogi dla przedłużenia przymusu powyżej 8 godzin.

̶         art. 18d – nałożono obowiązek wyposażenia pomieszczeń przeznaczonych do obserwacji osób unieruchomionych w system monitoringu umożliwiający stały nadzór nad osobą z zaburzeniami psychicznymi w nim przebywającą oraz kontrolę wykonania czynności związanych z unieruchomieniem.

̶         art. 22 i 23 – doprecyzowano zasady przyjmowania do szpitala psychiatrycznego osób małoletnich i ubezwłasnowolnionych całkowicie. W przypadku braku możliwości uzyskania zgody przedstawiciela ustawowego lub sprzecznych oświadczeń przedstawicieli ustawowych decyzję o przyjęciu podejmuje sąd opiekuńczy.

̶         art. 45 ust. 1a – wprowadzono zasadę, że rozprawy sądowe co do zasady odbywają się w szpitalu. Odstępstwo dopuszczalne jest wyłącznie w sytuacjach szczególnego utrudnienia.

̶         art. 46 ust. 5 – z mocy prawa szpital psychiatryczny staje się uczestnikiem postępowania sądowego w sprawach dotyczących przyjęcia bez zgody lub wypisania ze szpitala psychiatrycznego osoby przyjętej bez zgody.

̶         art. 50 – rozszerzono katalog osób zobowiązanych i zwolnionych z tajemnicy zawodowej na inne osoby udzielające świadczeń zdrowotnych (np. pielęgniarka, osoba posiadająca certyfikat psychoterapeuty), a także dodaje się psychologów szkolnych.

Jednostki organizacyjne pomocy społecznej zobowiązano do przekazywania, na wniosek kierownika podmiot leczniczego, informacji związanych z pacjentem, istotnych dla procesu leczenia tej osoby.

Wobec powyższego wprowadzono odpowiednie zmiany dostosowujące w następujących ustawach:

1. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r. poz. 2151),
2. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2024 r. poz. 1287 i 1897 oraz z 2025 r. poz. 619, 769 i 1301),
3. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581),
4. Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 907 i 1192),
5. Ustawa z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 555 i 820).

Zmiany te mają charakter porządkujący i zapewniają spójność terminologiczną z nowelizacją ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.

Ponadto przepisy przejściowe przewidują, że pierwsza informacja o realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego za lata 2027–2029 zostanie przekazana Radzie Ministrów do dnia 30 listopada 2030 r., natomiast informacja za lata 2025–2026 – do dnia 30 listopada 2027 r. Dotychczasowe rozporządzenia wykonawcze wydane na podstawie ustawy zachowują moc przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Postuluje się, że ustawa wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.

Projekt ustawy poddano 30-dniowym konsultacjom publicznym.