Kiedy pacjent ma prawo do transportu sanitarnego finansowanego przez NFZ?

Kiedy pacjent ma prawo do transportu sanitarnego finansowanego przez NFZ?

Wyjaśniamy, jakie są zasady bezpłatnego i częściowo odpłatnego przewozu pacjentów oraz jakie obowiązki mają świadczeniodawcy POZ i szpitale

Transport sanitarny jest jednym z kluczowych elementów systemu opieki zdrowotnej, zapewniającym pacjentom bezpieczne przemieszczanie się między miejscem pobytu a podmiotem leczniczym. Choć dla wielu osób karetka kojarzy się wyłącznie z ratownictwem medycznym, transport sanitarny ma znacznie szersze zastosowanie – od przewozu pacjentów wymagających stałej opieki po transport materiałów biologicznych.

Czym jest transport sanitarny?

Zgodnie z art. 5 pkt 33a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, ze zm.) (dalej jako: „ustawa o świadczeniach”), transport sanitarny to przewóz osób albo materiałów biologicznych i materiałów wykorzystywanych do udzielania świadczeń zdrowotnych, wymagających specjalnych warunków transportu. Obejmuje on więc nie tylko pacjentów, ale i transport niezbędnych próbek czy sprzętu medycznego.

Transport ten odbywa się specjalistycznymi środkami transportu – lądowymi, wodnymi lub lotniczymi – które muszą spełniać surowe normy techniczne i jakościowe. Co istotne, wykonywanie usług transportu sanitarnego nie jest działalnością leczniczą w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 450, ze zm.), lecz świadczeniem towarzyszącym udzielaniu świadczeń zdrowotnych, a tym samym mieści się w definicji świadczenia opieki zdrowotnej, które na podstawie art. 41 ustawy o świadczeniach przysługuje świadczeniobiorcy.

Transport sanitarny co do zasady nie stanowi odrębnego przedmiotu umów ze świadczeniodawcami. Wyjątkiem są umowy zawierane w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna, które przewidują odrębny zakres świadczeń do finansowania transportu sanitarnego, oraz niektóre szczególne rodzaje transportu finansowane przez Fundusz w ramach rodzaju pomoc doraźna i transport sanitarny.

Transport sanitarny jako świadczenie gwarantowane

Artykuł 41 ustawy o świadczeniach określa zasady, na jakich pacjent może skorzystać z transportu sanitarnego finansowanego ze środków publicznych. Aby taki transport został zrealizowany bezpłatnie, konieczne jest zlecenie lekarza lub felczera ubezpieczenia zdrowotnego oraz spełnienie jednej z trzech przesłanek:

1. konieczność natychmiastowego podjęcia leczenia w podmiocie leczniczym,
2. potrzeba zapewnienia ciągłości leczenia,
3. dysfunkcja narządu ruchu uniemożliwiająca korzystanie z transportu publicznego w celu odbycia leczenia.

W tych przypadkach pacjentowi przysługuje transport do najbliższego podmiotu leczniczego realizującego świadczenia we właściwym zakresie oraz (w razie potrzeby) transport powrotny.

W innych sytuacjach transport może być realizowany odpłatnie lub częściowo odpłatnie. Co do zasady, przejazd środkami transportu sanitarnego w innych sytuacjach niż wymienione w art. 41 ustawy o świadczeniach jest finansowany w 40% ze środków publicznych w przypadkach określonych schorzeń, gdy ze zlecenia lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub felczera ubezpieczenia zdrowotnego wynika, że świadczeniobiorca jest zdolny do samodzielnego poruszania się bez stałej pomocy innej osoby, ale wymaga przy korzystaniu ze środków transportu publicznego pomocy innej osoby lub środka transportu publicznego dostosowanego do osób niepełnosprawnych. Wykazy jednostek chorobowych w rodzajach świadczeń, w których świadczenia transportu sanitarnego częściowo odpłatnego przysługują jako świadczenia towarzyszące, określają rozporządzenia koszykowe Ministra Zdrowia.

Transport sanitarny w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ)

Transport sanitarny w ramach podstawowej opieki zdrowotnej stanowi istotny element systemu świadczeń gwarantowanych i ma na celu zapewnienie pacjentom bezpiecznego dostępu do niezbędnych świadczeń zdrowotnych, szczególnie w sytuacjach, gdy ich stan zdrowia uniemożliwia korzystanie z transportu publicznego. Zasady jego organizacji i finansowania zostały szczegółowo określone w zarządzeniu nr 22/2025/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 31 marca 2025 r. w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna.

Ponieważ transport sanitarny w ramach podstawowej opieki zdrowotnej jest finansowany odrębnie, w praktyce przyjęło się, że za zapewnienie transportu sanitarnego odpowiedzialny jest świadczeniodawca podstawowej opieki zdrowotnej. Świadczeniodawca POZ realizuje swoje zadania od poniedziałku do piątku, w godzinach od 8:00 do 18:00. W tych ramach odpowiada również za organizację i wykonanie transportu sanitarnego. Jednakże ustawodawca nie wyłącza stosowania przepisów art. 41 ustawy o świadczeniach w dni wolne od pracy, w tym soboty, niedziele i święta, w konsekwencji zatem, jeżeli spełnione są przesłanki w nim określone, świadczeniobiorca ma prawo uzyskać bezpłatny transport. W takich przypadkach będzie to zlecenie podmiotu stwierdzającego konieczność zapewnienia transportu lub decydującego o przyjęciu planowym poza godzinami pracy podstawowej opieki zdrowotnej. Warto przy tym dodać, że świadczeniodawca POZ zapewnia transport sanitarny we wskazanych w zarządzeniu nr 22/2025/DSOZ przypadkach.

Zgodnie z § 37 ust. 2 zarządzenia nr 22/2025/DSOZ, przedmiot umowy o udzielanie świadczeń transportu sanitarnego w POZ stanowi realizacja świadczeń opieki zdrowotnej polegających na zapewnieniu świadczeniobiorcom, zgodnie ze wskazaniami medycznymi, przewozu środkiem transportu sanitarnego drogowego (ambulansem) do najbliższego świadczeniodawcy udzielającego świadczeń we właściwym zakresie, a w przypadku świadczeń realizowanych w trybie ambulatoryjnym, także z powrotem do miejsca zamieszkania (pobytu) świadczeniobiorcy, realizowanego na zasadach określonych w art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach oraz w § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1427 ze zm.), obejmującego:

• przewóz z miejsca zamieszkania (pobytu) na leczenie realizowane w trybie stacjonarnym;
• przewóz z miejsca zamieszkania (pobytu) na leczenie w trybie dziennym;
• przewóz z miejsca zamieszkania (pobytu) na pierwszorazowe świadczenie z rodzaju ambulatoryjnej opieki specjalistycznej albo leczenia stomatologicznego i z powrotem;
• przewóz z miejsca zamieszkania (pobytu) w celu wykonania zabiegów i procedur medycznych wynikających z procesu leczenia realizowanego przez lekarza POZ, do którego zadeklarowany jest świadczeniobiorca, i z powrotem;
• przewóz z miejsca zamieszkania (pobytu) do zakładu długoterminowej opieki zdrowotnej.

Transport sanitarny szpitalny i specjalistyczny

Szpitale są zobowiązane do zapewnienia transportu sanitarnego pacjentom, gdy:

• konieczny jest przewóz pomiędzy szpitalami,
• pacjent jest wypisywane do domu po pobycie w szpitalu (również na szpitalnym oddziale ratunkowym), w przypadku dysfunkcji narządu ruchu (gdy pacjent nie może samodzielnie się poruszać).

Poradnia specjalistyczna jest zobowiązana do zapewnienia transportu sanitarnego w przypadku kolejnych wizyt w danej poradni, jeżeli nadal utrzymują się wskazania do korzystania z niego.

Dodatkowo Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje specjalne zespoły transportu medycznego, w tym wyjazdowe zespoły typu „N”, które przewożą m.in. noworodki w stanie zagrożenia życia. Świadczenia te rozliczane są w formie ryczałtu dobowego, a szczegółowe zasady określa zarządzenie Prezesa NFZ nr 157/2019/DSM.

Transport dla pacjentów dializowanych

Pacjenci korzystający ze świadczeń z zakresu hemodializoterapii mają zagwarantowany transport do stacji dializ przed hemodializoterapią oraz transport do domu po zabiegu, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 357, ze zm.). Jeśli stan pacjenta pozwala, transport ten może odbywać się środkami niespecjalistycznymi – wówczas przewóz odbywa się na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1539, ze zm.).

 

Podsumowując, transport sanitarny stanowi ważne ogniwo systemu ochrony zdrowia – zapewnia pacjentom dostęp do leczenia, umożliwia kontynuację terapii i chroni bezpieczeństwo osób, które nie mogą korzystać z transportu publicznego. Choć przepisy szczegółowo regulują warunki jego finansowania, warto pamiętać, że to lekarz decyduje o zasadności zlecenia i rodzaju transportu.

Dzięki właściwemu wykorzystaniu transportu sanitarnego system ochrony zdrowia staje się bardziej dostępny, a pacjent – nawet ten z ograniczoną mobilnością – może bezpiecznie dotrzeć tam, gdzie uzyska niezbędną pomoc medyczną.

Poniżej przekazujemy krótki poradnik krok po kroku w jakich sytuacjach pacjent może skorzystać z transportu sanitarnego: https://www.gov.pl/web/rpp/w-jakich-sytuacjach-pacjent-moze-skorzystac-z-transportu-sanitarnego