Nowe przepisy umożliwiające dostęp do wybranych specjalistów bez skierowania od POZ

Od 17 września 2025 r. pacjenci mogą korzystać z usług trzech nowych specjalistów:

  1. lekarza medycyny sportowej,
  2. optometrysty oraz
  3. psychologa

bez konieczności posiadania skierowania od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Zmiana została wprowadzona w ramach szeroko zakrojonej reformy systemu opieki zdrowotnej, mającej na celu skrócenie ścieżki diagnostycznej, zwiększenie dostępności świadczeń oraz odciążenie lekarzy POZ.

Podstawą prawną wprowadzenia tej nowelizacji jest ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej (Dz.U. z 2025 r., poz. 1211), które doprecyzowuje katalog świadczeń, do których pacjent może zgłosić się bez skierowania. Zmiana obowiązuje tylko w placówkach, które mają podpisany kontrakt z NFZ na dany zakres świadczeń (optometrystyka, psychologia, medycyna sportowa).

Najważniejsze zmiany w praktyce:

  • Pacjenci mogą zarejestrować się bezpośrednio do wybranych specjalistów (w placówce mającej kontrakt z NFZ), bez wcześniejszej wizyty u lekarza rodzinnego.
  • Optometrysta ma prawo wystawić skierowanie do okulisty, jeśli wykryje objawy wymagające dalszej specjalistycznej konsultacji.
  • Psychologowie będą łatwiej dostępni dla osób z problemami psychicznymi (np. stres, lęk), co sprzyja wczesnej interwencji i wsparciu pacjenta.
  • Lekarz medycyny sportowej może wystawiać orzeczenia sportowe, kwalifikacje do udziału w zawodach oraz oceniać przeciążenia, bez pośrednictwa lekarza POZ.

Jak podkreślono w komunikacie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 27 października 2025 r., zmiana nie rozszerza uprawnień specjalistów w sposób zastępujący pełne kompetencje lekarzy. Optometrysta nie wykonuje leczenia okulistycznego, a lekarz medycyny sportowej nie zastępuje lekarza prowadzącego.

Optometrysta to specjalista, który diagnozuje wady wzroku i na tej podstawie dobiera odpowiednią korekcję optyczną (chodzi tu zarówno o okulary, jak i soczewki kontaktowe).

Lekarz medycyny sportowej zajmuje się zapobieganiem, rozpoznawaniem i leczeniem urazów oraz schorzeń związanych z uprawianiem różnych dyscyplin sportowych.

Psycholog to specjalista zajmujący się trudnościami z obszaru zdrowia psychicznego, które mimo rosnącej świadomości społecznej, nadal bywają w naszym społeczeństwie tematem wstydliwym.

Przypominamy, że skierowanie do specjalisty nie jest wymagane również w przypadku wizyty u:

  • psychiatry,
  • ginekologa i położnika,
  • onkologa,
  • wenerologa,
  • dentysty.

Wprowadzone zmiany przyniosą pacjentom realne korzyści: ograniczą biurokrację, skrócą kolejki do specjalistów i umożliwią szybszy dostęp do świadczeń w kluczowych obszarach, takich jak zdrowie psychiczne, okulistyka czy medycyna sportowa. Dzięki temu pacjenci będą mogli szybciej uzyskać niezbędną diagnostykę, poradę specjalisty oraz odpowiednie orzeczenia, a placówki medyczne efektywniej zarządzać swoimi zasobami i świadczeniami.