Nowe Standardy praw pacjenta w opiece psychiatrycznej – krok w stronę szacunku i bezpieczeństwa
Rzecznik Praw Pacjenta wprowadza do placówek psychiatrycznej opieki zdrowotnej „Standardy praw pacjenta w opiece psychiatrycznej” – praktyczny przewodnik dla szpitali i innych jednostek leczniczych, który porządkuje prawa pacjenta, wskazuje dobre praktyki i rekomendacje, a także podpowiada procedury realizacji świadczeń psychiatrycznej opieki zdrowotnej stosowane na wszystkich poziomach referencyjnych.
„Zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do obowiązków państwa” – stanowi preambuła ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 917).
Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznik Praw Pacjenta, podkreśla:
„Wdrożenie Standardów w podmiotach leczniczych przyczyni się do ugruntowania postaw podmiotowego traktowania pacjentów – zarówno zbiorczo, jak i indywidualnie – oraz postrzegania potrzeby realizacji jego praw na każdym etapie udzielania świadczeń, jako całokształtu oddziaływań skierowanych do pacjenta.”
Standardy mają być przewodnikiem dla osób kierujących placówkami medycznymi, które zgodnie z charakterem swojej działalności mogą wdrażać odpowiednie procedury i rekomendacje, zapewniając pacjentom opiekę zgodną z ich prawami i potrzebami.
Wdrażanie Standardów w praktyce – inauguracja programu w 21 placówkach w całej Polsce
Pierwszy krok w praktycznym wdrażaniu Standardów miał miejsce 8 października 2025 roku w Biurze Rzecznika Praw Pacjenta. Spotkanie inauguracyjne objęło 21 placówek psychiatrycznych z całej Polski i otworzył je osobiście Rzecznik Bartłomiej Chmielowiec.
Dzień później, 9 października, odbyło się szkolenie online dla pracowników tych podmiotów. W trakcie szkolenia pracownicy Departamentu Zdrowia Psychicznego szczegółowo przedstawili prawa pacjenta oraz zasady ich stosowania w codziennej pracy placówek psychiatrycznych.
Placówki, które rozpoczęły współpracę z Rzecznikiem przy wdrażaniu Standardów, to m.in.:
- Wielospecjalistyczny Szpital – SP ZOZ w Zgorzelcu;
- Specjalistyczny Szpital im. dra Alfreda Sokołowskiego w Wałbrzychu;
- Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Legnicy;
- Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1 w Lublinie;
- Szpital Neuropsychiatryczny im. prof. M. Kaczyńskiego w Lublinie;
- Zakład Karny nr 1 w Łodzi;
- Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Marii Skłodowskiej-Curie w Zgierzu;
- Kliniczny Szpital Psychiatryczny SPZOZ w Rybniku;
- Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej, Szpital Śląski w Cieszynie;
- Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny im. dr. Emila Cyrana w Lublińcu;
- Szpital Kliniczny im. Karola Jonschera Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu;
- Wielkopolskie Centrum Neuropsychiatryczne im. Oskara Bielawskiego w Kościanie;
- Specjalistyczny Psychiatryczny SP ZOZ Suwałki;
- Szpital Wojewódzki im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Łomży;
- Szpital Bielański w Warszawie,
oraz inne placówki w całej Polsce.
Wdrożenie Standardów ma na celu zapewnienie, że prawa pacjentów psychiatrycznych są realizowane konsekwentnie – zarówno w codziennej terapii, jak i w sytuacjach wymagających szczególnej ochrony. Rzecznik Praw Pacjenta podkreśla, że szczególną uwagę należy zwracać na kwestie związane z decyzjami pacjenta dotyczącymi przyjmowania leków – prawo do wyrażenia zgody lub odmowy jest fundamentem podmiotowego traktowania chorego i jednym z kluczowych elementów wdrażanych Standardów.
Odmowa leków w szpitalu psychiatrycznym – prawa pacjenta i wyjątki od reguły
Pacjenci szpitali psychiatrycznych mają takie samo prawo do podejmowania decyzji o leczeniu, jak pacjenci innych oddziałów – mogą świadomie zgodzić się na terapię lub jej odmówić, w tym przyjmowania leków.
Kluczową rolę odgrywa lekarz, który musi przekazać pacjentowi wszystkie istotne informacje w sposób zrozumiały i dostosowany do jego możliwości percepcyjnych. Dzięki temu pacjent może świadomie wyrazić zgodę lub sprzeciw wobec proponowanego leczenia.
Pacjent ma również prawo zgłaszać działania niepożądane leków. Szpitale powinny zapewnić możliwość monitorowania takich zgłoszeń i reagowania na nie.
Wyjątki od prawa do odmowy:
W wyjątkowych sytuacjach możliwe jest przymusowe podanie leku bez zgody pacjenta. Dotyczy to przypadków, gdy pacjent:
- zagraża własnemu życiu lub zdrowiu albo bezpieczeństwu innych osób,
- niszczy lub uszkadza mienie w sposób gwałtowny,
- poważnie zakłóca funkcjonowanie placówki.
Przymusowe podanie leku to szczególna ingerencja w prawa pacjenta i może być stosowana wyłącznie w granicach prawa, z zachowaniem maksymalnej dbałości o chorego i odpowiednim udokumentowaniem procedury.
Podsumowanie
Podsumowując, wdrożenie standardów praw pacjenta w opiece psychiatrycznej oraz świadomość obowiązujących przepisów dotyczących decyzji pacjenta o leczeniu pozwala placówkom zapewnić opiekę bezpieczną, skuteczną i respektującą prawa pacjenta.
Z kolei wiedza o swoich prawach umożliwia pacjentom aktywne uczestnictwo w terapii i zgłaszanie niepożądanych skutków leczenia, a placówkom daje narzędzie do tworzenia opieki świadomej, odpowiedzialnej i podmiotowej.
Dzięki nowym Standardom placówki psychiatryczne zyskują narzędzie do budowania opieki świadomej, odpowiedzialnej i podmiotowej.
Standardy_przestrzegania_praw_pacjenta_w_opiece_psychiatrycznej