Prognozowany czas oczekiwania – nowy standard informacji o dostępności świadczeń
System kolejek do świadczeń opieki zdrowotnej od lat opiera się na informacjach o pierwszym wolnym terminie oraz średnim czasie oczekiwania. W praktyce dane te szybko się dezaktualizowały i nie zawsze odzwierciedlały faktyczną dostępność świadczeń. W odpowiedzi na te problemy Ministerstwo Zdrowia przygotowało dwa projekty rozporządzeń, wprowadzające nowy mechanizm obliczania i publikowania informacji o czasie oczekiwania.
Kolejki i listy oczekujących
Podstawą analiz pozostają listy oczekujących prowadzone przez świadczeniodawców. To one odzwierciedlają rzeczywiste zapotrzebowanie na świadczenia i stanowią źródło danych wykorzystywanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Prawidłowo prowadzona kolejka powinna zawierać kompletne i aktualne informacje, w szczególności dane identyfikujące pacjenta, datę zgłoszenia, kategorię medyczną (przypadek pilny lub stabilny), planowany termin realizacji świadczenia oraz historię zmian statusu na liście. Spójność i jakość tych danych nabierają obecnie jeszcze większego znaczenia, ponieważ to właśnie informacje z list oczekujących i harmonogramów przyjęć będą bezpośrednią podstawą do centralnych wyliczeń prognozowanego czasu oczekiwania publikowanego przez NFZ.
Obowiązki informacyjne wobec NFZ i pacjentów
Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461), NFZ informuje świadczeniobiorców o możliwości uzyskania świadczenia u różnych świadczeniodawców, o średnim czasie oczekiwania oraz o pierwszym wolnym terminie udzielenia świadczenia. Jednocześnie podmioty te zobowiązane są do codziennego (dni robocze) przekazywania Funduszowi informacji o pierwszym wolnym terminie udzielenia świadczenia – według stanu na dzień poprzedni – z określonymi w ustawie wyłączeniami. W praktyce model ten wymagał częstych aktualizacji i był podatny na szybkie zmiany w harmonogramach przyjęć.
Nowy kierunek: prognozowany czas oczekiwania
W związku z szybką dezaktualizacją informacji o pierwszym wolnym terminie i średnim czasie oczekiwania, zdecydowano się na wprowadzenie jednej, ujednoliconej informacji – prognozowanego czasu oczekiwania na udzielenie świadczenia. Wskaźnik ten będzie ustalany i publikowany centralnie przez Narodowy Fundusz Zdrowia, co ma zapewnić jednolitość danych w skali całego kraju, niezależnie od sposobu prowadzenia harmonogramów przez poszczególne podmioty.
Podstawą obliczeń pozostaną dane już dziś sprawozdawane przez świadczeniodawców, pochodzące z harmonogramów przyjęć oraz list oczekujących. Zmienia się natomiast sposób ich agregowania i prezentowania.
Dwa rozporządzenia – jeden spójny mechanizm
Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie sposobu obliczania prognozowanego czasu oczekiwania na udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej (MZ1838) wprowadza jednolity, ogólnokrajowy mechanizm wyliczeń dla świadczeń, dla których prowadzone są listy oczekujących. Prognozowany czas oczekiwania będzie oparty na rzeczywistych danych z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc publikacji, z zastosowaniem średniej ruchomej wykładniczej. Rozwiązanie to pozwala nadać większą wagę najnowszym danym, a tym samym lepiej odzwierciedlać aktualną sytuację u danego świadczeniodawcy.
Drugie rozporządzenie Ministra Zdrowia (MZ1839) dotyczy sposobu obliczania bazowego prognozowanego czasu oczekiwania na udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej, niezbędnego do pierwszego wyliczenia wskaźnika. Wartość bazowa, ustalana m.in. dla miesiąca czerwca 2026 r., stanie się punktem odniesienia dla kolejnych miesięcy oraz dla nowych świadczeniodawców wchodzących do systemu.
Kluczowa data: 1 lipca 2026 r.
Od 1 lipca 2026 r. NFZ rozpocznie publikowanie prognozowanego czasu oczekiwania na świadczenia, wyliczanego według nowych zasad. Informacja ta będzie dostępna dla pacjentów bezpośrednio na stronie Funduszu i obejmie zarówno przypadki pilne, jak i stabilne. Dla każdej placówki zostanie przedstawiona odrębna wartość, obliczona w sposób jednolity i porównywalny.
Co to oznacza dla świadczeniodawców?
Choć samo wyliczanie prognozowanego czasu oczekiwania będzie realizowane przez NFZ, jego wiarygodność w dalszym ciągu zależy od jakości danych przekazywanych przez świadczeniodawców. Oznacza to konieczność szczególnej dbałości o poprawne prowadzenie list oczekujących, terminowe aktualizacje oraz spójność informacji raportowanych do Funduszu. W praktyce już dziś warto przygotowywać się na funkcjonowanie w systemie, w którym kolejka pacjentów stanowi podstawę oceny dostępności świadczeń.
Przygotowania zaczynają się wcześniej – e-rejestracja
Zmiany w liczeniu kolejek wpisują się w szerszą reformę organizacji dostępu do świadczeń. Już 1 stycznia 2026 r. ruszy centralna e-rejestracja, obejmująca początkowo wizyty u kardiologa oraz badania mammograficzne i cytologiczne. Kolejne świadczenia będą dołączane etapami do 2029 r., co dodatkowo zwiększy znaczenie spójnych i wiarygodnych danych o kolejkach.
Planowane zmiany nie zmieniają roli świadczeniodawców w zakresie prowadzenia list oczekujących, ale istotnie wpływają na sposób wykorzystania tych danych. Prognozowany czas oczekiwania ma stać się główną, jednolitą informacją dla pacjentów, wspierając ich w podejmowaniu decyzji i porównywaniu dostępności świadczeń. Dla placówek medycznych to sygnał, że jakość danych kolejkowych będzie miała coraz większe znaczenie systemowe. Przygotowania do tych zmian warto rozpocząć już dziś.