Rekomendacje dotyczące zasad realizacji i rozliczania świadczeń psychologicznych dla dorosłych pacjentów po zniesieniu obowiązku posiadania skierowania do psychologa

Szanowni Państwo,

działając w oparciu o treść uzyskanych odpowiedzi Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Ministerstwa Zdrowia, a także mając na uwadze obowiązujący stan prawny po dniu 17 września 2025 r., przedstawiamy poniżej rekomendacje dotyczące zasad organizacji, realizacji oraz rozliczania świadczeń psychologicznych udzielanych osobom dorosłym w ramach systemu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zarówno NFZ, jak i Ministerstwo Zdrowia potwierdzają obowiązywanie przepisu art. 57 ust. 2 pkt 7b ustawy z dnia 24 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, z późn. zm.) (dalej jako: „ustawa o świadczeniach”), który od dnia 17 września 2025 r. w sposób bezwarunkowy znosi wymóg posiadania skierowania do psychologa. Przepis ten nie przewiduje żadnych wyjątków ani warunków dodatkowych, a tym samym brak skierowania nie może stanowić podstawy do odmowy udzielenia świadczenia ani do zakwestionowania jego finansowania ze środków NFZ. W konsekwencji poradnie psychologiczne realizujące umowy z Funduszem powinny przyjmować dorosłych pacjentów bez skierowania, niezależnie od tego, czy możliwe jest pozyskanie rozpoznania nozologicznego w rozumieniu ICD-10.

Jednocześnie Fundusz wyjaśnia, że niewymagalność skierowania nie oznacza zakazu jego posiadania ani wykorzystania. Skierowanie, jeżeli pacjent je posiada, może pełnić funkcję informacyjną, w szczególności w zakresie rozpoznania ICD-10 postawionego przez lekarza lub innych danych istotnych dla procesu diagnostyczno-terapeutycznego. Po dniu 16 września 2025 r. wprowadzanie skierowania do systemów sprawozdawczych NFZ ma charakter fakultatywny i nie wpływa na prawidłowość rozliczenia świadczenia. Rekomenduje się zatem, aby świadczeniodawcy dopuścili możliwość ewidencjonowania skierowań w dokumentacji oraz systemach informatycznych, jednak bez traktowania ich jako elementu warunkującego realizację świadczenia.

W odniesieniu do pacjentów zapisanych na listy oczekujących przed dniem 17 września 2025 r. należy przyjąć stanowisko zaprezentowane przez NFZ, zgodnie z którym data wpisu na listę oczekujących nie ma znaczenia dla zasad rozliczenia świadczenia udzielonego po tej dacie. Oznacza to, że wizyty realizowane po 16 września 2025 r. mogą być finansowane bez skierowania, nawet jeżeli rejestracja nastąpiła w okresie, w którym skierowanie było formalnie wymagane. Posiadane przez pacjenta skierowanie może zostać wykorzystane pomocniczo, jednak jego brak nie stanowi przeszkody do udzielenia ani rozliczenia świadczenia.

Kluczowym zagadnieniem pozostaje kwestia rozpoznania wykazywanego w dokumentacji i systemach rozliczeniowych. Interpretacje NFZ i Ministerstwa Zdrowia, choć odmienne w akcentach, prowadzą do wspólnego wniosku: psycholog nie jest uprawniony do stawiania rozpoznań nozologicznych z grupy F ICD-10, gdyż kompetencja ta została ustawowo zastrzeżona dla lekarzy. Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia, po konsultacji z Konsultantem Krajowym w dziedzinie psychologii klinicznej, wskazało, że dopuszczalne i zasadne jest posługiwanie się przez psychologów rozpoznaniami z kategorii Z ICD-10, które nie stanowią rozpoznania choroby, lecz opisują okoliczności wymagające kontaktu z systemem ochrony zdrowia. W praktyce rekomenduje się zatem stosowanie kodów z kategorii Z, w szczególności takich jak Z03 Obserwacja medyczna i ocena przypadków podejrzanych o chorobę lub stany podobne, czy Z76.8 Osoby stykające się ze służbą zdrowia w innych określonych okolicznościach, jako podstawy formalnej do rejestracji i rozliczania świadczeń psychologicznych udzielanych dorosłym pacjentom bez skierowania.

Należy również podkreślić, że obecnie brak jest podstaw prawnych do obligatoryjnego sprawozdawania diagnoz psychologicznych w odniesieniu do świadczeń psychologicznych dla dorosłych, poza wyjątkami wyraźnie wskazanymi w rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Rozszerzenie tego obowiązku może nastąpić wyłącznie w drodze zmiany rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Do czasu wprowadzenia takich zmian świadczeniodawcy nie są zobowiązani do raportowania diagnoz psychologicznych, a Fundusz nie posiada podstaw do ich wymagania.

Podsumowując, rekomenduje się, aby podmioty realizujące świadczenia psychologiczne dla dorosłych:

–        zapewniły dostęp do świadczeń bez skierowania od dnia 17 września 2025 r.,

–        dopuściły fakultatywne wykorzystanie skierowań jako źródła informacji klinicznej,

–        samodzielnie kwalifikowały pacjentów do kategorii pilności w oparciu o kryteria medyczne i przepisy ustawowe,

–        stosowały w dokumentacji i rozliczeniach kody ICD-10 z kategorii Z,

–        monitorowały dalsze prace legislacyjne Ministerstwa Zdrowia w zakresie ewentualnego wprowadzenia obowiązku sprawozdawania diagnozy psychologicznej dla dorosłych.

Przyjęcie powyższych zasad pozwoli na zachowanie zgodności z obowiązującymi przepisami, stanowiskami organów publicznych oraz realnymi kompetencjami zawodowymi psychologów, przy jednoczesnym zapewnieniu ciągłości i bezpieczeństwa finansowania świadczeń ze środków publicznych.

W przypadku jakichkolwiek pytań, wątpliwości interpretacyjnych lub potrzeby dodatkowych wyjaśnień pozostajemy do Państwa dyspozycji i deklarujemy gotowość do udzielenia stosownych informacji oraz wsparcia merytorycznego.