Zawody realizujące świadczenia z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień
Psychoterapeuta – wymagania kwalifikacyjne i zakres realizacji świadczeń
Realizacja świadczeń z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień wymaga pracy zespołu wielodyscyplinarnego. Skład zespołu oraz wymagania wobec personelu określają przepisy prawa oraz warunki konkursowe Narodowego Funduszu Zdrowia, zależne od rodzaju świadczeń i formy ich udzielania.
W niniejszym cyklu omawiamy zawody realizujące świadczenia z tego obszaru, koncentrując się na wymaganych kompetencjach, kwalifikacjach oraz roli poszczególnych stanowisk w systemie ochrony zdrowia finansowanym ze środków publicznych.
Cykl rozpoczynamy od zawodu psychoterapeuty – często błędnie postrzeganego jako forma niesformalizowanego wsparcia psychologicznego, podczas gdy w systemie ochrony zdrowia jest to zawód o ściśle określonych wymaganiach kwalifikacyjnych i jasno zdefiniowanej roli w realizacji świadczeń gwarantowanych.
Psychoterapia w ujęciu formalnym
Zgodnie z ustawą z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 917), psychoterapia jest celowym i planowanym oddziaływaniem psychologicznym, którego celem jest złagodzenie lub usunięcie objawów zaburzeń psychicznych oraz poprawa funkcjonowania psychicznego i społecznego osoby lub rodziny.
Jest to proces oparty na relacji terapeutycznej, prowadzony w sposób uporządkowany, z wykorzystaniem metod o potwierdzonej skuteczności naukowej. Psychoterapia nie jest działaniem intuicyjnym ani doraźnym wsparciem, lecz stanowi element profesjonalnej opieki zdrowotnej.
Certyfikat psychoterapeuty
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz. U. z 2019 r. poz. 1285 z późn. zm.) oraz ustawa o ochronie zdrowia psychicznego precyzyjnie określają, kto może prowadzić psychoterapię w ramach świadczeń gwarantowanych.
Certyfikowany psychoterapeuta to osoba, która:
- posiada tytuł zawodowy lekarza lub tytuł zawodowy magistra pielęgniarstwa albo tytuł magistra po ukończeniu studiów na kierunku psychologia, pedagogika, resocjalizacja lub socjologia,
- ukończyła podyplomowe szkolenie w zakresie oddziaływań psychoterapeutycznych mających zastosowanie w leczeniu zaburzeń zdrowia, prowadzone metodami o udowodnionej naukowo skuteczności (w szczególności: humanistyczno-doświadczeniowej, integracyjnej, poznawczo-behawioralnej, psychoanalitycznej, psychodynamicznej lub systemowej), w wymiarze co najmniej 1200 godzin albo – w przypadku szkoleń rozpoczętych przed 2007 r. – w wymiarze określonym w programie tego szkolenia,
- posiada zaświadczenie potwierdzające ukończenie szkolenia, zakończonego egzaminem przeprowadzonym przez komisję zewnętrzną wobec podmiotu kształcącego.
Proces kształcenia obejmuje nie tylko naukę teorii i metod pracy, lecz także psychoterapię własną, superwizję oraz staże kliniczne.
Certyfikat psychoterapeuty potwierdza spełnienie wysokich standardów merytorycznych i etycznych oraz przygotowanie do pracy z osobami doświadczającymi kryzysów psychicznych.
Obszary praktyki zawodowej
Osoba posiadająca certyfikat psychoterapeuty może realizować świadczenia finansowane ze środków publicznych w różnych formach organizacyjnych opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień, w zależności od rodzaju świadczeń oraz miejsca ich udzielania..
Warunki stacjonarne
Psychoterapia prowadzona jest w całodobowych oddziałach psychiatrycznych oraz oddziałach leczenia uzależnień, jako element leczenia zaburzeń psychicznych, w tym również w strukturach psychiatrii sądowej.
Warunki dzienne
Psychoterapia realizowana jest w dziennych oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień jako jeden z podstawowych elementów programów terapeutycznych.
Warunki ambulatoryjne
Psychoterapia prowadzona jest w poradniach zdrowia psychicznego oraz poradniach leczenia uzależnień, w formie terapii indywidualnej, grupowej lub rodzinnej.
Warunki środowiskowe
Psychoterapia realizowana jest przez zespoły leczenia środowiskowego, często w miejscu zamieszkania pacjenta, we współpracy z rodziną i lokalnym systemem wsparcia.
Znaczenie udokumentowanych kwalifikacji personelu
Z punktu widzenia podmiotu leczniczego kluczowe znaczenie ma nie tylko zakres faktycznych kompetencji psychoterapeuty, ale także kompletność i poprawność dokumentów potwierdzających kwalifikacje. To podmiot realizujący świadczenia wskazuje osoby przewidziane do ich realizacji, a tym samym ponosi odpowiedzialność za zgodność ich kwalifikacji z wymaganiami określonymi w obowiązujących przepisach.
W postępowaniach konkursowych NFZ oraz w trakcie kontroli realizacji umów oceniane są konkretne dokumenty. Ich brak, nieczytelność lub nieprawidłowa kwalifikacja personelu mogą skutkować odrzuceniem wniosku, obniżeniem punktacji albo zakwestionowaniem świadczeń.
Dlatego już na etapie planowania zespołu istotne jest nie tylko właściwe dobranie personelu, lecz także prawidłowe przygotowanie i przypisanie dokumentacji do zakresu realizowanych świadczeń. W tym obszarze podmioty lecznicze mogą korzystać ze wsparcia MBRK, które zajmuje się kompleksową obsługą procesów konkursowych NFZ, w tym weryfikacją formalną dokumentów personelu oraz ich zgodności z aktualnymi wymaganiami kontraktowymi.
Zawody realizujące świadczenia z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień
Stanowiska obowiązkowe (bez nich świadczenie nie może być zakontraktowane lub realizowane):
- Lekarz psychiatra lub lekarz psychiatrii dzieci i młodzieży
(w zależności od zakresu świadczeń) - Psycholog
- Psychoterapeuta posiadający certyfikat
(w zakresach, w których psychoterapia stanowi element świadczenia) - Pielęgniarka psychiatryczna lub pielęgniarka z doświadczeniem w opiece psychiatrycznej
- Specjalista psychoterapii uzależnień
(w świadczeniach z zakresu leczenia uzależnień)
Stanowiska fakultatywne / uzupełniające (wymagane w określonych zakresach lub zwiększające zakres i jakość świadczeń):
- Terapeuta zajęciowy / instruktor terapii zajęciowej
- Pracownik socjalny
- Asystent zdrowienia
- Pedagog / pedagog specjalny
- Instruktor terapii uzależnień
- Członek zespołu leczenia środowiskowego
- Koordynator opieki / koordynator zespołu terapeutycznego
Ostateczny skład zespołu oraz wymagania kwalifikacyjne dla poszczególnych stanowisk są każdorazowo określane w przepisach oraz w warunkach konkursowych NFZ właściwych dla danego zakresu świadczeń.
W kolejnych artykułach cyklu omówione zostaną następne zawody realizujące świadczenia z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.