Terapeuta widzenia, optometrysta i system SZOI – gdzie przebiegają granice kompetencji?
W praktyce placówek rehabilitacyjnych coraz częściej pojawiają się pytania dotyczące roli terapeuty widzenia, jego umiejscowienia w systemie ochrony zdrowia oraz możliwości realizowania świadczeń w ramach kontraktów z Narodowym Funduszem Zdrowia. Wątpliwości te dotyczą nie tylko kwalifikacji personelu, ale również sposobu ich zgłaszania w systemie SZOI oraz odpowiedzialności za prowadzenie terapii widzenia. Najnowsze stanowiska resortu zdrowia oraz opinia Konsultanta Krajowego w dziedzinie okulistyki pozwalają uporządkować te kwestie i wyraźnie zarysować obowiązujące ramy.
Terapeuta widzenia w świetle przepisów
Zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. z 2021 r. poz. 265 i z 2023 r. poz. 1954), terapeuta widzenia może realizować świadczenia w dwóch zakresach: rehabilitacji dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego oraz rehabilitacji osób z dysfunkcją narządu wzroku. Jednocześnie należy podkreślić, że sam zawód terapeuty widzenia (podobnie jak system jego kształcenia) nie został dotychczas formalnie uregulowany. Nie figuruje on również w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2023 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami (Dz. U. z 2023 r. poz. 1515).
Ta luka regulacyjna rodzi naturalne pytania o status zawodowy terapeuty widzenia oraz o to, w jaki sposób jego praca powinna być ujmowana w systemach rozliczeniowych.
SZOI – narzędzie ewidencji, nie weryfikacji kompetencji
Ważnym elementem całej dyskusji jest rola systemu SZOI (Systemu Zarządzania Obiegiem Informacji). Jak wskazuje Ministerstwo Zdrowia, SZOI służy wyłącznie do zgłaszania świadczeniodawców i realizowanych świadczeń w ramach umów z NFZ. System ten pełni funkcję ewidencyjno-rozliczeniową i nie jest narzędziem do potwierdzania ani oceny kwalifikacji zawodowych personelu. Oznacza to, że samo zgłoszenie danej osoby w SZOI nie przesądza o jej uprawnieniach ani kompetencjach do wykonywania określonych czynności medycznych.
Optometrysta jako zawód medyczny
Na tym tle szczególnie wyraźnie rysuje się pozycja optometrysty. Od 2023 roku jest to zawód medyczny uregulowany ustawowo, a szczegółowy wykaz czynności zawodowych optometrysty został określony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2025 r. w sprawie szczegółowego wykazu czynności zawodowych osób wykonujących niektóre zawody medyczne (Dz. U. z 2025 r. poz. 626). Wśród tych czynności znalazło się m.in. planowanie, zalecanie, prowadzenie oraz nadzorowanie rehabilitacji układu wzrokowego w celu poprawy sprawności widzenia.
Ten zapis stał się punktem wyjścia do pytania, czy optometrysta (biorąc pod uwagę zakres wykształcenia i faktycznych kompetencji) może być uznany za osobę uprawnioną do prowadzenia terapii widzenia w ramach świadczeń gwarantowanych.
Opinia Konsultanta Krajowego: rehabilitacja to coś więcej niż usprawnianie widzenia
Odpowiedź na to pytanie przynosi opinia Konsultanta Krajowego w dziedzinie okulistyki. Wskazuje ona wyraźnie, że terapeuta widzenia to najczęściej pedagog lub psycholog zajmujący się rehabilitacją rozumianą szeroko jako proces obejmujący nie tylko usprawnianie funkcji wzrokowych, lecz także aspekty psychologiczne i pedagogiczne. To właśnie te elementy często stanowią fundament skutecznej rehabilitacji, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami wynikającymi z nieodwracalnych zmian w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.
W tym ujęciu optometrysta może pełnić istotną rolę specjalisty współpracującego, jednak nie powinien być traktowany jako główny podmiot odpowiedzialny za proces rehabilitacyjny obejmujący zaburzenia psychologiczne czy wychowawcze. W przypadkach, w których takie zaburzenia zostaną zidentyfikowane w trakcie świadczeń optometrycznych lub okulistycznych, pacjent powinien zostać skierowany do ośrodka prowadzącego kompleksową rehabilitację.
Jednocześnie Konsultant Krajowy zwraca uwagę, że łagodniejsze formy zaburzeń, podlegające rehabilitacji polegającej na usprawnianiu widzenia, mieszczą się w zakresie usług optometrycznych. Kluczowe znaczenie ma tu właściwe rozróżnienie pomiędzy rehabilitacją funkcji wzrokowych a szeroko rozumianą terapią widzenia, uwzględniającą kontekst psychologiczny i pedagogiczny pacjenta.
Co to oznacza w praktyce?
Aktualne stanowiska nie tyle ograniczają, co porządkują role poszczególnych specjalistów. Pokazują, że skuteczna rehabilitacja narządu wzroku wymaga współpracy interdyscyplinarnej, opartej na jasno określonych kompetencjach i odpowiedzialnościach. Dla świadczeniodawców oznacza to konieczność świadomego planowania zespołów terapeutycznych oraz realistycznego podejścia do możliwości zgłaszania personelu i świadczeń w ramach systemu NFZ.
Świadomość tych granic nie tylko minimalizuje ryzyka formalne, ale przede wszystkim sprzyja jakości opieki nad pacjentem, co pozostaje celem nadrzędnym całego systemu zdrowia.
