NFZ zmienia zasady finansowania części badań diagnostycznych. Co oznacza współczynnik 0,4 dla świadczeniodawców?
Narodowy Fundusz Zdrowia proponuje zmiany w sposobie finansowania części badań diagnostycznych wykonywanych w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej. Nowe regulacje mają pomóc ograniczyć wzrost kosztów diagnostyki, które w ostatnich latach stanowią coraz większą część wydatków publicznego systemu ochrony zdrowia.
Projekt zarządzenia przygotowany 10 marca 2026 r. wprowadza nowe zasady rozliczania części świadczeń wykonywanych ponad wartość umowy z NFZ.
Zmiany dotyczą przede wszystkim badań zaliczanych do ambulatoryjnych świadczeń diagnostycznych kosztochłonnych. W praktyce chodzi o jedne z najczęściej wykonywanych i jednocześnie najdroższych badań diagnostycznych: tomografię komputerową, rezonans magnetyczny oraz badania endoskopowe przewodu pokarmowego – gastroskopię i kolonoskopię. To właśnie w tych obszarach Fundusz obserwuje największy wzrost liczby wykonywanych świadczeń i związanych z nimi wydatków.
Nadwykonania nadal możliwe, ale na nowych zasadach
Projekt nie zakłada powrotu do ścisłych limitów świadczeń. Świadczeniodawcy nadal będą mogli wykonywać badania przekraczające wartość określoną w umowie z NFZ. Zmieni się jednak sposób ich rozliczania.
Zgodnie z propozycją Funduszu świadczenia wykonane ponad wartość zobowiązania będą mogły zostać rozliczone dopiero po zakończeniu danego okresu rozliczeniowego. Warunkiem będzie złożenie przez świadczeniodawcę odpowiedniego wniosku – najpóźniej do końca miesiąca następującego po zakończeniu okresu rozliczeniowego.
Najważniejszą zmianą jest jednak wprowadzenie współczynnika korygującego przy finansowaniu części nadwykonań.
Współczynnik 0,4
Projekt zarządzenia przewiduje, że w przypadku świadczeń udzielonych pacjentom powyżej 18. roku życia, które zostały wykonane ponad wartość umowy, zastosowanie znajdzie współczynnik korygujący w wysokości 0,4. W praktyce oznacza to, że NFZ będzie finansował takie nadwykonania na poziomie 40% wartości świadczenia.
Mechanizm ten ma zmniejszyć tempo wzrostu kosztów diagnostyki, jednocześnie nie blokując możliwości wykonywania badań w sytuacjach, gdy zapotrzebowanie pacjentów przekracza zakontraktowany poziom świadczeń.
Jak wskazuje NFZ w komunikacie dotyczącym proponowanych zmian, celem regulacji jest „zapanowanie nad nadmiernymi kosztami” w obszarze wybranych badań diagnostycznych, przy zachowaniu ich dostępności dla pacjentów. Fundusz podkreśla, że proponowane rozwiązanie stanowi kompromis pomiędzy pełnym finansowaniem nadwykonań a wprowadzeniem sztywnych limitów.
Nie wszystkie badania zostaną objęte zmianami
Warto zwrócić uwagę, że projekt nie obejmuje wszystkich świadczeń diagnostycznych realizowanych w AOS. Z nowych zasad wyłączono m.in.:
- badania z zakresu medycyny nuklearnej, czy
- echokardiografię płodu.
W tych obszarach rozliczenia mają pozostać na dotychczasowych zasadach.
Przedstawione przez NFZ rozwiązania również NIE OBEJMĄ ŚWIADCZEŃ dla:
- dzieci i młodzieży do 18 roku życia,
- pacjentów w programie profilaktyki raka jelita grubego,
- pacjentów z kartą Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO).
Skutki finansowe dla systemu
Według szacunków Narodowego Funduszu Zdrowia wprowadzenie proponowanych zmian może przynieść około 800 mln zł oszczędności rocznie. Skala ta pokazuje, jak duże znaczenie w strukturze wydatków publicznych mają obecnie badania diagnostyczne wykonywane w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej.
Z punktu widzenia świadczeniodawców projektowane regulacje mogą mieć wpływ na planowanie realizacji świadczeń, szczególnie w obszarze diagnostyki obrazowej i endoskopowej. Nowe zasady rozliczeń mogą wymagać bardziej precyzyjnego zarządzania liczbą wykonywanych badań oraz analizowania skali potencjalnych nadwykonań.
Projekt trafił do konsultacji
Projekt zarządzenia został przekazany do konsultacji publicznych. Dokument trafił m.in. do konsultantów krajowych w odpowiednich dziedzinach medycyny, samorządów zawodowych oraz reprezentatywnych organizacji świadczeniodawców.
Najbliższe tygodnie pokażą, czy proponowane rozwiązania zostaną utrzymane w obecnym kształcie, czy też – po uwagach środowiska medycznego – zostaną jeszcze zmodyfikowane.
Obszar finansowania diagnostyki w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej jest ważnym elementem dyskusji o stabilności finansowej systemu ochrony zdrowia.
