Projektowanie lub dostosowanie poradni ambulatoryjnej do obowiązujących wymogów prawnych to jeden z pierwszych etapów organizacji działalności leczniczej. W praktyce jednak wiele wątpliwości budzi kwestia tego, czy każda poradnia specjalistyczna musi posiadać gabinet diagnostyczno-zabiegowy, czy może wystarczy pokój do przyjmowania pacjentów. Odpowiedź nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać, a błędna interpretacja przepisów może prowadzić do niepotrzebnych kosztów związanych z organizacją dodatkowych pomieszczeń.
Charakter udzielanych świadczeń
Podstawowym aktem prawnym regulującym wymagania dotyczące pomieszczeń podmiotów wykonujących działalność leczniczą jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 402).
Załącznik nr 2 do rozporządzenia określa wymagania dotyczące pomieszczeń i urządzeń ambulatoriów, czyli poradni specjalistycznych. Zgodnie z pkt 2-3:
- W ambulatoriach, w których są wykonywane zabiegi, urządza się gabinet diagnostyczno-zabiegowy.
- W ambulatoriach, w których nie są wykonywane zabiegi, urządza się pokój do przyjmowania pacjentów.
Wynika z nich bowiem, że ustawodawca uzależnił rodzaj wymaganego pomieszczenia wyłącznie od zakresu faktycznie wykonywanych świadczeń zdrowotnych.
Zabiegi, czyli jakie świadczenia?
Nie każda wizyta lekarska oznacza wykonywanie zabiegu. Jeżeli działalność poradni ogranicza się do konsultacji lekarskich, przeprowadzania wywiadu, badania przedmiotowego, interpretacji wyników badań, wystawiania recept czy kierowania na dalszą diagnostykę, co do zasady nie powstaje obowiązek organizowania gabinetu diagnostyczno-zabiegowego.
Sytuacja zmienia się wtedy, gdy w poradni wykonywane są procedury o charakterze zabiegowym, takie jak między innymi:
- drobne zabiegi chirurgiczne,
- iniekcje,
- pobieranie materiału biologicznego,
- procedury wymagające naruszenia ciągłości tkanek,
- inne świadczenia wykonywane z wykorzystaniem wyposażenia zabiegowego.
To właśnie wykonywanie takich procedur powoduje obowiązek urządzenia gabinetu diagnostyczno-zabiegowego.
Nie nazwa poradni, lecz zakres świadczeń
W praktyce często spotkać można przekonanie, że obowiązek posiadania gabinetu diagnostyczno-zabiegowego wynika z samego rodzaju poradni. Nie jest to jednak do końca trafne. Owszem, przepisy regulujące świadczenia gwarantowane finansowane przez NFZ, w szczególności rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 357 z późn. zm.) oraz zarządzenia Prezesa NFZ przewidują obowiązek zapewnienia takiego gabinetu w odniesieniu do wielu poradni specjalistycznych, takich jak poradnie chirurgiczne, ginekologiczno-położnicze, ortopedyczne i traumatologii narządu ruchu, urologiczne, okulistyczne czy otolaryngologiczne. Wynika to jednak z charakteru świadczeń udzielanych w tych zakresach oraz wymagań kontraktowych, a nie z samej nazwy poradni.
Dla podmiotów udzielających świadczeń komercyjnych kluczowe znaczenie nadal ma odpowiedź na pytanie: czy w danej lokalizacji rzeczywiście wykonywane są zabiegi?
Literalna analiza załącznika nr 2 do rozporządzenia prowadzi do wniosku, że przepisy przewidują rozwiązanie alternatywne. Jeżeli poradnia wykonuje zabiegi – organizuje gabinet diagnostyczno-zabiegowy. Jeżeli zabiegów nie wykonuje – urządza pokój do przyjmowania pacjentów.
Oznacza to, że przepisy nie nakładają obowiązku jednoczesnego posiadania obu tych pomieszczeń wyłącznie z uwagi na prowadzenie poradni specjalistycznej. Decydujące znaczenie ma rzeczywisty model udzielania świadczeń.
Wyjątki
Nie oznacza to oczywiście, że wszystkie poradnie mogą kierować się wyłącznie opisanym wyżej postępowaniem. Wyjątki stanowią także: gabinet do badań ginekologicznych oraz ambulatoria, w których są udzielane świadczenia zdrowotne w dziedzinie urologii lub o charakterze inwazyjnym w zakresie dolnego odcinka przewodu pokarmowego, bowiem muszą one posiadać bezpośrednie połączenie gabinetu z pomieszczeniem higieniczno-sanitarnym wyposażonym dodatkowo w bidet.
Wnioski
Przy planowaniu lub modernizacji poradni warto rozpocząć nie od listy pomieszczeń, lecz od analizy rzeczywistego zakresu udzielanych świadczeń.
To właśnie charakter wykonywanych procedur determinuje, czy konieczne będzie urządzenie gabinetu diagnostyczno-zabiegowego, czy wystarczający będzie pokój do przyjmowania pacjentów. Pozwala to nie tylko prawidłowo spełnić wymagania obowiązujących przepisów, ale również uniknąć niepotrzebnych kosztów inwestycyjnych oraz błędów organizacyjnych.
Prawidłowa interpretacja przepisów dotyczących wymagań lokalowych jest jednym z elementów bezpiecznego prowadzenia działalności leczniczej. Warto pamiętać, że w tym obszarze liczy się nie tylko nazwa poradni, ale przede wszystkim faktyczny sposób udzielania świadczeń zdrowotnych. To właśnie on decyduje o tym, jakie pomieszczenia powinny znaleźć się w strukturze ambulatorium.