W poprzednim materiale dotyczącym podstawowej opieki zdrowotnej i teleporad z nią związanych wskazywaliśmy na § 36 ust. 1 pkt 5a rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 712 z późn. zm.) (dalej jako: „OWU”) i możliwość rozwiązania umowy przez NFZ w przypadku przekroczenia poziomu 90% porad lekarskich udzielanych zdalnie. Tym razem przyglądamy się pozostałym przesłankom rozwiązania umowy i przede wszystkim procedurze, jaką Fundusz powinien zastosować w poszczególnych przypadkach.

Z punktu widzenia świadczeniodawcy istotne jest rozróżnienie trzech sytuacji: rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia, rozwiązania umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia oraz wygaśnięcia umowy. Różnią się one zarówno przesłankami, jak i działaniami wymaganymi od NFZ oraz świadczeniodawcy.

Podstawa prawna

Zasady określają przede wszystkim przepisy rozdziału 6 załącznika do OWU, tj. § 34–42 OWU.

Obecnie obowiązuje tekst jednolity ogłoszony w Dz. U. z 2026 r. poz. 712, uwzględniający m.in. zmianę wprowadzoną rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 26 czerwca 2026 r. (Dz. U. z 2026 r. poz. 863), obowiązującą od 1 lipca 2026 r.

1. Przeszkoda w wykonaniu umowy – NFZ wyznacza termin na jej usunięcie

Pierwszy mechanizm przewidziano w § 35 OWU. Jeżeli wystąpi okoliczność stanowiąca przeszkodę w wykonaniu umowy, świadczeniodawca powinien niezwłocznie poinformować o niej Prezesa NFZ albo właściwego dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ, z którym zawarł umowę.

W takim przypadku Fundusz wyznacza termin na usunięcie przeszkody, uwzględniając jej rodzaj oraz możliwość jej usunięcia w określonym terminie.

Jeżeli przeszkoda nie zostanie usunięta w wyznaczonym terminie albo jej usunięcie nie jest możliwe, Fundusz może rozwiązać umowę w całości albo w części, w której nie może być realizowana, bez zachowania okresu wypowiedzenia.

Jest to zatem mechanizm, w którym działanie naprawcze poprzedza rozwiązanie umowy.

2. § 36 – rozwiązanie umowy przez NFZ bez okresu wypowiedzenia

Znacznie szerszy katalog przesłanek znajduje się w § 36 OWU. Prezes NFZ albo dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ może rozwiązać umowę w części albo w całości bez zachowania okresu wypowiedzenia m.in. w przypadku:

  1. utraty przez świadczeniodawcę uprawnień koniecznych do udzielania świadczeń;
  2. naruszenia art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1461 z późn. zm.), tj. niemożność zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z lekarzem, pielęgniarką, położną, inną osobą wykonującą zawód medyczny lub psychologiem, jeżeli udzielają oni świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawcy, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z Funduszem;
  3. naruszenia obowiązków dotyczących osobistego udzielania świadczeń oraz jednoczesnego udzielania świadczeń w innych podmiotach, określonych w § 6 OWU; naruszenia obowiązku kompleksowego udzielania świadczeń, o którym mowa w § 8 OWU;
  4. udzielania świadczeń w sposób lub na warunkach istotnie nieodpowiadających wymogom określonym w obowiązujących przepisach prawa lub umowie;
  5. przerwy w udzielaniu świadczeń lub ograniczenia ich dostępności uniemożliwiających Funduszowi prawidłowe wykonanie zobowiązań wobec świadczeniobiorców;
  6. udzielenia przez świadczeniodawcę w ramach umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna porad lekarskich za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności w liczbie przekraczającej 90% wszystkich porad lekarskich zrealizowanych przez świadczeniodawcę w okresie sprawozdawczym;
  7. naruszenia § 3 ust. 6 OWU, tj. Świadczeniodawca realizujący z Funduszem umowę w rodzaju leczenie szpitalne w zakresie położnictwo i ginekologia, w przypadkach, gdy zakończenie ciąży jest dopuszczalne przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jest zobowiązany do wykonywania świadczeń zakończenia ciąży, w miejscu udzielania świadczeń, niezależnie od powstrzymania się przez lekarza wykonującego zawód u tego świadczeniodawcy od wykonania świadczenia;
  8. wielokrotnego przedstawiania nieprawdziwych lub niezgodnych ze stanem faktycznym danych będących podstawą ustalenia kwoty należności;
  9. przedstawienia nieprawdziwych lub niezgodnych ze stanem faktycznym danych lub informacji, mających wpływ na zawarcie umowy w postępowaniu w sprawie zawarcia umowy;
  10. udaremnienia kontroli NFZ;
  11. niewykonania zaleceń pokontrolnych, z przyczyn leżących po stronie świadczeniodawcy, jeżeli w tym przypadku nie nałożono kary umownej z tego tytułu.

Przy tym katalogu trzeba zwrócić uwagę na zasadniczą różnicę proceduralną.

3. Kiedy NFZ musi najpierw wezwać do usunięcia naruszeń?

Obowiązek wcześniejszego wezwania dotyczy wyłącznie przypadków wskazanych w § 36 ust. 1 pkt 2–5.

Chodzi więc o:

  • Naruszenie art. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach;
  • naruszenie § 6 ust. 1 lub 4 albo § 8 OWU;
  • udzielanie świadczeń w sposób lub na warunkach istotnie nieodpowiadających wymogom określonym w obowiązujących przepisach prawa lub umowie;
  • przerwę w udzielaniu świadczeń lub ograniczenie ich dostępności uniemożliwiających Funduszowi prawidłowe wykonanie zobowiązań wobec świadczeniobiorców.

W tych przypadkach NFZ musi uprzednio wezwać świadczeniodawcę do usunięcia naruszeń. Termin wynosi 14 dni, chyba że strony ustalą termin dłuższy.

Usunięcie naruszenia w terminie wyłącza możliwość rozwiązania umowy. Jeżeli nie zostanie usunięte, Fundusz uzyskuje uprawnienie do rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia.

4. Kiedy wcześniejsze wezwanie nie jest wymagane?

Obowiązek wezwania do usunięcia naruszeń z § 36 ust. 2 OWU dotyczy wyłącznie przesłanek wskazanych w § 36 ust. 1 pkt 2–5. Oznacza to, że nie można automatycznie przenosić wymogu 14-dniowego terminu na pozostałe przypadki wymienione w § 36 ust. 1 OWU. W szczególności wcześniejsze wezwanie nie jest wymagane w przypadku:

  • utraty uprawnień koniecznych do udzielania świadczeń;
  • przekroczenia poziomu 90% porad zdalnych w POZ;
  • naruszenia § 3 ust. 6 OWU;
  • wielokrotnego przekazywania nieprawdziwych danych stanowiących podstawę rozliczenia;
  • przedstawienia nieprawdziwych danych wpływających na zawarcie umowy;
  • udaremnienia kontroli;
  • niewykonania zaleceń pokontrolnych w warunkach określonych w § 36 ust. 1 pkt 9.

W tych przypadkach § 36 nie przewiduje obowiązku uprzedniego wyznaczenia świadczeniodawcy terminu na usunięcie naruszenia. Fundusz może zatem skorzystać z uprawnienia do rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia bez przechodzenia przez procedurę wezwania określoną w § 36 ust. 2.

Nie oznacza to jednak, że skutek rozwiązania umowy następuje automatycznie wraz z wystąpieniem danej okoliczności. § 36 ust. 1 posługuje się sformułowaniem „może rozwiązać umowę”, a więc ustanawia po stronie Prezesa Funduszu albo dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu uprawnienie do dokonania takiego rozwiązania.

5. Zagrożenie zdrowia lub życia – rozwiązanie umowy bez wcześniejszego wezwania

Nawet w przypadkach, w których co do zasady § 36 ust. 2 OWU wymaga wcześniejszego wezwania, wezwanie nie jest wymagane, jeżeli występuje zagrożenie zdrowia lub życia świadczeniobiorców związane z okolicznościami wskazanymi w § 36 ust. 1 OWU.

Oznacza to, że w takiej sytuacji również naruszenie należące do grupy pkt 2–5 może prowadzić do rozwiązania umowy bez uprzedniego wyznaczania 14-dniowego terminu na jego usunięcie.

Jest to odrębny wyjątek od standardowego mechanizmu naprawczego.

6. Zażalenie może zawiesić bieg terminu

W przypadkach, w których wcześniejsze wezwanie jest wymagane, świadczeniodawca ma dodatkowo możliwość wniesienia zażalenia na czynności Prezesa NFZ albo dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ związane z obowiązkiem usunięcia naruszeń.

Wniesienie zażalenia zawiesza bieg terminu rozwiązania umowy do czasu jego rozpatrzenia przez Prezesa NFZ. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której występuje zagrożenie zdrowia lub życia świadczeniobiorców.

 

Nie tylko NFZ może rozwiązać umowę

37 OWU przyznaje uprawnienie również świadczeniodawcy. Może on rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia, jeżeli Fundusz nie dokonał płatności co najmniej za dwa kolejne okresy sprawozdawcze udzielania świadczeń.

Jest to więc odmienny mechanizm od przesłanek z § 36 OWU, ponieważ inicjatorem rozwiązania umowy jest świadczeniodawca, a przesłanką jest niewykonanie obowiązku płatniczego przez NFZ.

Wygaśnięcie umowy – odrębne przesłanki

38 OWU przewiduje dwa przypadki wygaśnięcia umowy w całości lub w części:

  1. ustanie bytu prawnego świadczeniodawcy albo zaprzestanie prowadzenia przez niego działalności leczniczej w zakresie wynikającym z umowy, w zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego, w którym działalność ta jest wykonywana;
  2. wystąpienie okoliczności, za które strona nie ponosi odpowiedzialności, a które uniemożliwiają wykonywanie umowy.

W tym przypadku nie mamy do czynienia z wypowiedzeniem przez NFZ ani z rozwiązaniem umowy w trybie § 36. OWU posługuje się odrębną konstrukcją – wygaśnięciem umowy.

Podsumowanie

Z perspektywy świadczeniodawcy istotne jest ustalenie nie tylko tego, jakie naruszenie zostało stwierdzone przez NFZ, ale również tego, jaki tryb działania przewidują dla niego przepisy OWU. W części przypadków Fundusz przed rozwiązaniem umowy musi wezwać świadczeniodawcę do usunięcia naruszeń i wyznaczyć mu co najmniej 14-dniowy termin. W innych przypadkach takiego obowiązku nie ma i NFZ może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia, bez uprzedniego wezwania.

Znaczenie ma również wyjątek dotyczący zagrożenia zdrowia lub życia świadczeniobiorców, w którym wezwanie wymagane co do zasady na podstawie § 36 ust. 2 OWU nie jest konieczne. Dlatego przy ocenie działań Funduszu należy każdorazowo sprawdzić konkretną podstawę prawną rozwiązania umowy oraz przewidzianą dla niej procedurę.