5 lat po zakończeniu specjalizacji – co dzieje się ze statusem lekarza w trakcie specjalizacji?
Zakończenie szkolenia specjalizacyjnego nie oznacza jeszcze uzyskania tytułu specjalisty. Ten lekarz otrzymuje dopiero po zdaniu Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego (PES). W praktyce rodzi się więc dość naturalne pytanie: jaki status ma lekarz, który ukończył szkolenie specjalizacyjne, ale nie przystąpił jeszcze do egzaminu albo nie uzyskał z niego pozytywnego wyniku w pierwszym terminie? I czy taki stan rzeczy może trwać bez ograniczeń czasowych?
Odpowiedź ustawodawcy jest w tym zakresie dość precyzyjna. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 37 z późn. zm.) (dalej jako: „u.z.l.”) wprowadza wyraźne ramy czasowe, które porządkują sytuację lekarza po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego. Warto je znać zarówno z perspektywy samych lekarzy, jak i podmiotów leczniczych, które na co dzień posługują się tym statusem w praktyce organizacyjnej i kadrowej.
Pięć lat na przystąpienie do PES
Zgodnie z art. 16t ust. 5 u.z.l. lekarz może przystąpić do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego w okresie 5 lat od dnia:
- uzyskania przez lekarza albo lekarza dentystę potwierdzenia zakończenia szkolenia specjalizacyjnego przez wojewodę, Ministra Obrony Narodowej albo ministra właściwego do spraw wewnętrznych, albo
- dnia wydania decyzji ws. uznania dotychczasowego dorobku naukowego i zawodowego lekarza/lekarza dentysty za równoważny ze zrealizowaniem w całości szczegółowego programu modułu specjalistycznego albo modułu jednolitego i dopuszczenia lekarza/lekarza dentysty do PES, albo
- dnia wydania decyzji ws. uznania dotychczasowego dorobku zawodowego i naukowego lekarza/lekarza dentysty za równoważny z realizacją programu specjalizacji w nowej dziedzinie medycyny, nieobjętej dotychczasowym systemem szkolenia specjalizacyjnego i dopuszczenia lekarza do PES.
W praktyce oznacza to przede wszystkim konieczność pilnowania dat i odpowiedniego planowania kolejnych kroków. W przypadku specjalizacji nie ma tu miejsca na przypadek, gdyż liczy się zarówno termin egzaminu, jak i formalny status lekarza w rejestrze.
Czy po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego lekarz nadal jest lekarzem w trakcie specjalizacji?
Tak. Samo zakończenie realizacji programu specjalizacji nie powoduje automatycznej utraty statusu lekarza w trakcie specjalizacji. O statusie lekarza decyduje wpis do rejestru lekarzy odbywających szkolenie specjalizacyjne. Dopóki lekarz nie zostanie z niego skreślony, pozostaje lekarzem odbywającym specjalizację, nawet jeżeli ukończył już cały program szkolenia i oczekuje na termin Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego.
Co istotne, również nieprzystąpienie do egzaminu w pierwszym terminie albo uzyskanie wyniku negatywnego nie powoduje automatycznej utraty tego statusu. Lekarz może bowiem przystąpić do egzaminu w kolejnych sesjach.
Jakie uprawnienia zachowuje lekarz po zakończeniu szkolenia?
Ustawodawca przewidział rozwiązanie, które zapewnia ciągłość wykonywania zawodu. Lekarz, który zakończył szkolenie specjalizacyjne i uzyskał jego potwierdzenie, zachowuje przez okres 5 lat uprawnienia przysługujące lekarzowi odbywającemu specjalizację.
Oznacza to, że nadal może samodzielnie wykonywać świadczenia zdrowotne na zasadach określonych w u.z.l., w szczególności:
- samodzielnie stosować metody diagnostyczne i lecznicze,
- wydawać zlecenia lekarskie,
- wydawać skierowania na badania laboratoryjne oraz inne badania diagnostyczne,
- prowadzić dokumentację medyczną,
- zlecać wykonanie czynności pielęgnacyjnych,
- wystawiać recepty,
- pełnić dyżury medyczne,
- wydawać orzeczenia lekarskie,
- stwierdzać zgon,
- udzielać informacji o stanie zdrowia pacjenta.
Należy jednak pamiętać, że wykonywanie niektórych czynności może wymagać posiadania dodatkowych kwalifikacji wynikających z odrębnych przepisów.
Dobrym przykładem jest medycyna pracy. Mimo zakończenia szkolenia lekarz nie może wykonywać badań profilaktycznych pracowników, jeżeli przepisy wymagają do tego posiadania tytułu specjalisty w określonej dziedzinie. Samo ukończenie specjalizacji bez zdanego PES nie zawsze jest więc wystarczające.
Co dzieje się po upływie 5 lat?
To właśnie tutaj pojawia się najważniejsza zmiana. Po upływie pięciu lat od potwierdzenia zakończenia szkolenia specjalizacyjnego wygasają uprawnienia zachowane na podstawie u.z.l. Oznacza to również, że lekarz nie powinien być wykazywany przez świadczeniodawcę jako lekarz w trakcie specjalizacji.
Ma to znaczenie nie tylko z punktu widzenia samego lekarza, ale również podmiotów leczniczych. Błędne kwalifikowanie personelu może rodzić konsekwencje organizacyjne, kontraktowe, a w określonych przypadkach także prawne. W praktyce oznacza to, że pięcioletni termin powinien być monitorowany zarówno przez lekarza, jak i przez pracodawcę.
Podsumowanie
Najważniejszą granicą wyznaczoną przez ustawodawcę jest okres pięciu lat od potwierdzenia zakończenia szkolenia specjalizacyjnego. W tym czasie lekarz może przystąpić do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego oraz zachowuje uprawnienia związane ze statusem lekarza odbywającego specjalizację.
Po upływie tego okresu sytuacja zmienia się zasadniczo. Lekarz traci możliwość przystąpienia do PES na dotychczasowych zasadach, a także nie może być dalej wykazywany jako lekarz w trakcie specjalizacji. Dlatego zarówno lekarze, jak i podmioty lecznicze powinni zwracać szczególną uwagę na upływ tego terminu i odpowiednio wcześniej planować dalsze działania.