Od 1 lipca 2026 r. zmienił się sposób rozliczania części świadczeń wykonanych ponad wartość umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Zamiast dotychczasowego rozliczania nadwykonań w cyklach kwartalnych, w określonych zakresach świadczeniodawcy będą mogli ubiegać się o ich sfinansowanie dopiero po zakończeniu całego okresu rozliczeniowego. Co istotne, nie oznacza to rezygnacji z finansowania tych świadczeń. Zmienia się przede wszystkim moment, w którym NFZ będzie rozliczał wykonania ponad limit.
Zmiany w rehabilitacji, AOS i leczeniu szpitalnym
Zmiana została wprowadzona w ramach pakietu zarządzeń Prezesa NFZ obejmujących trzy obszary: rehabilitację leczniczą, ambulatoryjną opiekę specjalistyczną oraz leczenie szpitalne. Chodzi odpowiednio o zarządzenia Prezesa NFZ nr 68/2026/DSOZ z 22 lipca 2026 r., nr 70/2026/DSOZ z 22 lipca 2026 r. oraz nr 74/2026/DSOZ z 23 lipca 2026 r. Wszystkie te akty dotyczą zasad rozliczania świadczeń udzielanych od 1 lipca 2026 r.
Kierunek zmian jest wspólny: świadczenia wykonane ponad wartość zobowiązania wynikającą z umowy nie są już w określonych przypadkach rozliczane na bieżąco po każdym kwartale. Świadczeniodawca składa wniosek o zwiększenie wartości umowy po zakończeniu okresu rozliczeniowego, a więc w praktyce po zakończeniu roku. NFZ podkreśla przy tym, że świadczenia mieszczące się w wartości zawartego kontraktu nadal są rozliczane na bieżąco.
Rehabilitacja: roczne rozliczenie świadczeń dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności
W rehabilitacji leczniczej zmiana została wprowadzona zarządzeniem nr 68/2026/DSOZ i dotyczy świadczeń udzielanych osobom posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku świadczeń zrealizowanych ponad limit określony w umowie ich finansowanie będzie następowało poprzez zwiększenie wartości zobowiązania wynikającego z umowy, na podstawie wniosku świadczeniodawcy składanego po zakończeniu okresu rozliczeniowego.
Dla świadczeniodawców oznacza to wydłużenie okresu pomiędzy wykonaniem świadczeń ponad wartość umowy a możliwością uzyskania za nie finansowania. Dotychczas wykonanie świadczeń ponad limit mogło być rozliczane w krótszych cyklach. Po zmianie konieczne jest uwzględnienie w planowaniu finansowym tego, że należność za część wykonanych świadczeń będzie rozliczana dopiero po zamknięciu całego okresu rozliczeniowego. Sam fakt wykonania świadczenia nie znika więc z rozliczeń, ale moment uzyskania finansowania zostaje przesunięty.
AOS: roczne rozliczenie części świadczeń ponad wartość umowy
Najwięcej uwagi zmiana przyciągnęła w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej. Zarządzenie nr 70/2026/DSOZ wprowadziło zasadę, zgodnie z którą większość świadczeń AOS wykonanych ponad wartość umowy będzie rozliczana po zakończeniu okresu rozliczeniowego. Oznacza to odejście od dotychczasowego modelu, w którym nadwykonania były rozliczane kwartalnie.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie świadczenia AOS zostały objęte nową zasadą. NFZ pozostawił katalog wyjątków, dla których nadwykonania nadal mogą być rozliczane kwartalnie. Dotyczy to m.in. świadczeń udzielanych dzieciom i młodzieży, diagnostyki onkologicznej związanej z kartą DiLO, świadczeń dla pacjentów pierwszorazowych, świadczeń zabiegowych, ambulatoryjnej opieki ze wskazań nagłych, pobierania materiału do przesiewowego badania w kierunku raka szyjki macicy oraz świadczeń z zakresu położnictwa i ginekologii wraz z zakresami skojarzonymi.
Przy analizie wykonania umowy należy ustalić, które świadczenia wykonane ponad jej wartość podlegają rozliczeniu rocznemu, a które zostały objęte wyjątkami umożliwiającymi wcześniejsze rozliczenie. Wymaga to odrębnego monitorowania poszczególnych grup świadczeń.
Leczenie szpitalne: roczne rozliczenie nadwykonań zaćmy
W leczeniu szpitalnym zmiana została wprowadzona zarządzeniem nr 74/2026/DSOZ. W tym przypadku roczny mechanizm rozliczania nadwykonań dotyczy świadczeń związanych z leczeniem zaćmy. Samo zarządzenie jest szerszą nowelizacją dotyczącą warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne oraz leczenie szpitalne – świadczenia wysokospecjalistyczne, ale w kontekście omawianej zmiany znaczenie ma właśnie wprowadzenie rocznego rozliczenia nadwykonań w zakresie zaćmy.
Dla szpitali oznacza to zmianę w zarządzaniu wykonaniem świadczeń. Jeżeli liczba wykonanych świadczeń przekroczy poziom wynikający z umowy, świadczeniodawca musi liczyć się z tym, że finansowanie tej części wykonania zostanie rozliczone dopiero po zakończeniu okresu rozliczeniowego.
Szpitale powinny zatem na bieżąco monitorować wartość świadczeń związanych z leczeniem zaćmy wykonanych ponad wartość umowy oraz uwzględniać późniejszy termin ich finansowania w planowaniu przepływów pieniężnych.
NFZ: zmiana ma przede wszystkim stabilizować finanse Funduszu
Narodowy Fundusz Zdrowia uzasadnia zmianę potrzebą zapewnienia długookresowej stabilności finansowej systemu ochrony zdrowia i większej przewidywalności wydatków. Fundusz wskazuje również na dynamikę kosztów świadczeń. W przypadku ambulatoryjnej opieki specjalistycznej NFZ podaje, że wydatki na ten poziom opieki są obecnie ponad trzykrotnie wyższe niż w 2018 r., podczas gdy liczba pacjentów wzrosła w tym czasie o około 3 proc.
Z perspektywy płatnika roczne rozliczenie pozwala więc lepiej ocenić skalę wykonania świadczeń w całym okresie rozliczeniowym, zamiast podejmować decyzje dotyczące nadwykonań po każdym kolejnym kwartale. Fundusz wprost wskazuje, że nowe rozwiązania mają być kompromisem pomiędzy zapewnieniem ciągłości udzielania świadczeń a koniecznością zachowania stabilności finansowej systemu.
Wpływ zmiany na płynność finansową świadczeniodawców
Z punktu widzenia podmiotów leczniczych zmiana ma jednak bardzo konkretny wymiar. Nadwykonanie powstaje w momencie, w którym świadczeniodawca faktycznie udziela świadczeń ponad wartość zakontraktowaną przez NFZ. Koszty ich realizacji pojawiają się więc już teraz – wynagrodzenia, leki, materiały, diagnostyka, infrastruktura czy koszty organizacyjne nie czekają na zakończenie roku. Późniejsza zapłata oznacza zatem konieczność dłuższego finansowania tej działalności ze środków własnych.
To właśnie płynność finansowa będzie jednym z najważniejszych praktycznych aspektów nowych zasad. Podmioty, które regularnie realizują świadczenia ponad limit, powinny uwzględnić zmianę w prognozowaniu przepływów pieniężnych. Warto również rozdzielić w wewnętrznych analizach świadczenia, które nadal mogą być rozliczane kwartalnie, od tych, których finansowanie zostało przesunięte na koniec roku.
Nowe zasady mają zastosowanie do świadczeń udzielanych od 1 lipca 2026 r.
Nowe regulacje mają zastosowanie do świadczeń udzielanych od 1 lipca 2026 r. Oznacza to, że druga połowa tego roku będzie pierwszym okresem, w którym świadczeniodawcy będą funkcjonować w nowym modelu. Wnioski dotyczące świadczeń objętych rocznym mechanizmem będą składane po zakończeniu okresu rozliczeniowego, zgodnie z zasadami określonymi w poszczególnych zarządzeniach.
Warto więc już teraz odpowiednio przygotować procesy rozliczeniowe. Kluczowe będzie nie tylko prawidłowe raportowanie wykonanych świadczeń, lecz także bieżące monitorowanie wartości kontraktu, poziomu wykonania oraz potencjalnych nadwykonań. Przy rocznym rozliczeniu znaczenie ma bowiem nie tylko to, ile świadczeń zostało wykonanych, ale również to, które z nich podlegają kwartalnemu, a które rocznemu mechanizmowi finansowania.
Co warto zrobić już teraz?
Dla świadczeniodawców najważniejsze jest dokładne przeanalizowanie własnych umów i zakresów świadczeń pod kątem nowych zasad. W przypadku AOS szczególnego znaczenia nabiera prawidłowe rozróżnienie świadczeń objętych zasadą roczną i wyjątków pozostających przy rozliczeniu kwartalnym. W rehabilitacji należy zweryfikować wykonania dotyczące osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, natomiast w lecznictwie szpitalnym – przede wszystkim wykonania związane z leczeniem zaćmy.
Warto również odpowiednio wcześnie przygotować wewnętrzne zestawienia nadwykonań i mechanizmy kontroli wykonania kontraktu. Przy rocznym rozliczeniu trudniej będzie traktować nadwykonania wyłącznie jako problem pojawiający się na koniec kwartału. Będą one elementem całorocznego zarządzania kontraktem, płynnością finansową i planowaniem działalności podmiotu.
Nowe zasady zmieniają termin rozliczania części świadczeń wykonanych ponad wartość umowy z NFZ. Dla świadczeniodawców oznacza to konieczność odrębnego monitorowania świadczeń podlegających rozliczeniu kwartalnemu i rocznemu oraz uwzględnienia późniejszego terminu finansowania nadwykonań w planowaniu przepływów pieniężnych.