Dostęp obywateli Ukrainy do świadczeń zdrowotnych od 5 marca 2026 roku – zmiana zasad
Po czterech latach funkcjonowania nadzwyczajnych rozwiązań wprowadzonych w reakcji na wybuch wojny w Ukrainie z 2022 r., Polska stopniowo wraca do systemowych zasad udzielania świadczeń zdrowotnych cudzoziemcom.
Od 5 marca 2026 r. zaczynają obowiązywać przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 203). Regulacje te wygaszają część szczególnych uprawnień wynikających z tzw. specustawy ukraińskiej z dnia 12 marca 2022 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 583).
Wprowadzone zmiany nie wpływają na sytuację obywateli Ukrainy posiadających tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce. Osoby objęte ubezpieczeniem – np. z tytułu zatrudnienia, prowadzenia działalności gospodarczej lub dobrowolnego ubezpieczenia – nadal korzystają ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na takich samych zasadach jak inni ubezpieczeni pacjenci.
Nowe przepisy dotyczą przede wszystkim wygaszania szczególnych uprawnień wprowadzonych w 2022 r. w ramach tzw. specustawy ukraińskiej. W efekcie bezpłatna opieka zdrowotna finansowana ze środków publicznych pozostanie dostępna głównie dla wybranych grup wymagających szczególnej ochrony, natomiast pozostałe osoby – podobnie jak inni cudzoziemcy – będą mogły korzystać ze świadczeń po spełnieniu ogólnych warunków dostępu do ubezpieczenia zdrowotnego.
Skąd decyzja o zmianie zasad dostępu do opieki zdrowotnej?
Specustawa przyjęta w marcu 2022 r. była odpowiedzią na bezprecedensową sytuację – masowy napływ uchodźców uciekających przed rosyjską agresją. Zapewniła ona obywatelom Ukrainy szeroki dostęp do świadczeń zdrowotnych, podobny do tego, który przysługuje osobom ubezpieczonym w Polsce.
Nowa ustawa z 23 stycznia 2026 r. ma na celu stopniowe wygaszanie nadzwyczajnych regulacji i przejście na bardziej systemowe rozwiązania stosowane wobec wszystkich cudzoziemców objętych ochroną czasową. W praktyce oznacza to ograniczenie zakresu specjalnych uprawnień, przy jednoczesnym zachowaniu wsparcia dla osób szczególnie potrzebujących.
Kto nadal będzie mógł korzystać z bezpłatnych świadczeń?
Od 5 marca 2026 r. prawo do finansowanych ze środków publicznych świadczeń zdrowotnych (choć w ograniczonym zakresie) zachowają przede wszystkim osoby wymagające szczególnej ochrony. Warunkiem korzystania z bezpłatnej opieki będzie posiadanie numeru PESEL i statusu UKR (potwierdzającego legalny pobyt).
Dotyczy to m.in.:
- dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia,
- kobiet w okresie ciąży, porodu lub połogu,
- osób będących ofiarami tortur lub gwałtu,
- osób rannych lub poszkodowanych w wyniku działań wojennych,
- osób posiadających zaświadczenie o zamieszkiwaniu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania,
- osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego – w tym przypadku pomoc będzie udzielana niezwłocznie w niezbędnym zakresie.
W większości tych przypadków konieczne będzie przedstawienie odpowiedniego dokumentu potwierdzającego status lub szczególną sytuację zdrowotną.
Ograniczony zakres świadczeń
Warto podkreślić, że nawet dla uprawnionych grup dostęp do świadczeń będzie ograniczony. Nowe przepisy wyłączają z finansowania m.in.:
- leczenie uzdrowiskowe i rehabilitację uzdrowiskową,
- leczenie niepłodności,
- zabiegi endoprotezoplastyki i usunięcia zaćmy,
- podawanie produktów leczniczych wydawanych świadczeniobiorcom w ramach programów polityki zdrowotnej.
Oznacza to, że system będzie koncentrował się przede wszystkim na leczeniu podstawowym i interwencyjnym.
Nowe przepisy przewidują również rozwiązanie dla osób, które w momencie wejścia ustawy w życie już korzystają z leczenia w polskich placówkach medycznych. Ustawodawca zdecydował się wprowadzić tzw. zasadę przejściową, która ma zapobiec sytuacjom nagłego przerwania terapii. Oznacza to, że obywatele Ukrainy przebywający w trakcie leczenia szpitalnego przed 5 marca 2026 r. będą mogli kontynuować rozpoczętą hospitalizację aż do jej zakończenia. Jednocześnie przepisy wprowadzają granicę czasową – możliwość ta obowiązuje nie dłużej niż do 4 marca 2027 r.
Co z pozostałymi osobami?
Obywatele Ukrainy, którzy nie należą do wskazanych wyżej kategorii, będą mogli korzystać z publicznego systemu ochrony zdrowia na takich samych zasadach jak inni cudzoziemcy. W praktyce oznacza to konieczność posiadania odpowiedniego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Warunkiem dostępu do pełnego wachlarza świadczeń jest posiadanie jakiegokolwiek tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego: obowiązkowego lub dobrowolnego.
Osoby bez takiego tytułu nie będą miały prawa do świadczeń finansowanych ze środków publicznych.
Nowy etap systemu wsparcia
Wprowadzone zmiany są elementem szerszego procesu przechodzenia z nadzwyczajnego modelu pomocy (stworzonego w pierwszych miesiącach wojny) do bardziej stabilnego i systemowego rozwiązania funkcjonującego w ramach standardowych przepisów dotyczących cudzoziemców.
Z perspektywy systemu ochrony zdrowia oznacza to stopniowe ograniczanie specjalnych uprawnień, przy jednoczesnym zachowaniu mechanizmów ochronnych dla najbardziej wrażliwych grup uchodźców.