Higienistki uczestniczą w realizacji świadczeń zdrowotnych w różnych obszarach systemu ochrony zdrowia. Zakres ich uprawnień nie jest jednak jednakowy. O tym, jakie czynności mogą wykonywać oraz w jaki sposób należy rozliczać wykonane przez nie świadczenia, decydują przede wszystkim posiadane kwalifikacje, rodzaj wykonywanego zawodu oraz warunki określone w przepisach i umowach z Narodowym Funduszem Zdrowia.

W praktyce odmienne zasady dotyczą higienistek stomatologicznych, higienistek szkolnych oraz osób realizujących świadczenia profilaktyczne w podstawowej opiece zdrowotnej. Dlatego przed oceną zakresu kompetencji i zasad rozliczania świadczeń konieczne jest ustalenie, z którym rodzajem działalności mamy do czynienia.

Kwalifikacje i źródło uprawnień

Zakres uprawnień higienistki wynika nie tylko z przepisów regulujących wykonywanie zawodu, ale również z posiadanych kwalifikacji zawodowych.

Higienistka stomatologiczna jest zawodem objętym ustawą o niektórych zawodach medycznych. Wykonywanie zawodu wymaga spełnienia wymagań określonych w przepisach oraz uzyskania wpisu do rejestru osób uprawnionych do wykonywania zawodu medycznego. Kwalifikacje uzyskuje się najczęściej poprzez ukończenie kształcenia w szkole policealnej prowadzącej naukę w zawodzie higienistki stomatologicznej.

Program kształcenia obejmuje m.in. profilaktykę stomatologiczną, organizację pracy gabinetu, prowadzenie dokumentacji medycznej, edukację zdrowotną oraz przygotowanie do wykonywania procedur profilaktycznych i asystowania przy świadczeniach stomatologicznych.

Inaczej wygląda sytuacja higienistek szkolnych. Profilaktyczną opiekę zdrowotną nad uczniami sprawują pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania oraz higienistki szkolne posiadające kwalifikacje określone w przepisach dotyczących opieki zdrowotnej nad uczniami. Ich kompetencje wynikają przede wszystkim z przepisów regulujących profilaktyczną opiekę zdrowotną w środowisku szkolnym.

Oznacza to, że zakres możliwych do wykonywania czynności należy każdorazowo oceniać przez pryzmat kwalifikacji konkretnej osoby oraz rodzaju realizowanych świadczeń.

Higienistka stomatologiczna – jakie świadczenia może wykonywać?

Higienistka stomatologiczna posiada najszerszy zakres samodzielnych kompetencji spośród grup określanych jako higienistki. Do jej podstawowych zadań należą działania profilaktyczne i edukacyjne związane ze zdrowiem jamy ustnej.

Może wykonywać między innymi instruktaż higieny jamy ustnej, prowadzić edukację zdrowotną pacjentów, wykonywać zabiegi profilaktyczne przewidziane w obowiązujących przepisach i procedurach oraz uczestniczyć w przygotowaniu pacjenta do leczenia. W praktyce wykonuje również określone procedury profilaktyczne, takie jak fluoryzacja czy lakowanie zębów, jeżeli spełnione są wymagania wynikające z przepisów i organizacji pracy świadczeniodawcy.

Zakres wykonywanych czynności powinien pozostawać zgodny z posiadanymi kwalifikacjami oraz warunkami realizacji świadczeń określonymi dla danego rodzaju działalności.

W przypadku świadczeń finansowanych przez NFZ szczególne znaczenie mają przepisy dotyczące leczenia stomatologicznego oraz aktualne zarządzenia Prezesa NFZ. To one określają, które świadczenia mogą być wykonywane przez higienistkę oraz jakie wymagania muszą zostać spełnione, aby świadczenie mogło zostać prawidłowo rozliczone.

Higienistka szkolna – zakres kompetencji

Działalność higienistki szkolnej koncentruje się na profilaktycznej opiece zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą. Zakres jej zadań obejmuje wykonywanie badań przesiewowych, prowadzenie edukacji zdrowotnej, udział w programach profilaktycznych oraz monitorowanie stanu zdrowia uczniów.

Jej rolą jest również identyfikowanie problemów zdrowotnych wymagających dalszej diagnostyki oraz współpraca z rodzicami, szkołą i podstawową opieką zdrowotną.

Higienistka szkolna nie wykonuje świadczeń zastrzeżonych dla lekarza ani nie podejmuje samodzielnych decyzji diagnostycznych lub terapeutycznych wykraczających poza zakres jej kompetencji.

Świadczenia profilaktyczne w POZ

Część świadczeń profilaktycznych realizowanych w podstawowej opiece zdrowotnej może być wykonywana przez osoby posiadające kwalifikacje wymagane dla danego rodzaju świadczeń.

Dotyczy to przede wszystkim działań edukacyjnych, profilaktycznych i badań przesiewowych realizowanych zgodnie z warunkami określonymi przez NFZ. Zakres możliwych do wykonania czynności zależy od rodzaju programu zdrowotnego lub świadczenia gwarantowanego oraz kwalifikacji osoby wykonującej świadczenie.

Jak prawidłowo rozliczać świadczenia?

Przy rozliczaniu świadczeń wykonywanych przez higienistki kluczowe znaczenie ma zgodność pomiędzy zakresem kompetencji osoby wykonującej świadczenie, dokumentacją medyczną oraz danymi przekazywanymi do NFZ. Świadczenie może zostać rozliczone wyłącznie wtedy, gdy zostało wykonane przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, przewidują to przepisy oraz warunki realizacji świadczeń, a jego wykonanie zostało prawidłowo udokumentowane.

W przypadku świadczeń finansowanych przez NFZ konieczne jest również uwzględnienie wymagań wynikających z odpowiednich zarządzeń Prezesa NFZ oraz zapisów zawartej umowy. Szczególne znaczenie mają wymagania dotyczące personelu, harmonogramów pracy, dokumentacji medycznej oraz sposobu raportowania świadczeń.Podczas kontroli NFZ weryfikuje nie tylko sam fakt wykonania świadczenia, ale również kwalifikacje osoby udzielającej świadczenia, zgodność dokumentacji z raportowaniem oraz spełnienie warunków określonych dla danego rodzaju świadczeń.

Podsumowanie

Nie istnieje jeden zakres uprawnień wspólny dla wszystkich higienistek. Kompetencje oraz zasady rozliczania świadczeń zależą od rodzaju wykonywanego zawodu, posiadanych kwalifikacji oraz przepisów regulujących dany obszar działalności.

Przed powierzeniem określonych zadań lub rozliczeniem świadczenia warto każdorazowo zweryfikować kwalifikacje osoby wykonującej świadczenie, warunki jego realizacji oraz wymagania wynikające z obowiązujących przepisów i umowy z NFZ.

Podstawy prawne

Zakres kompetencji higienistek oraz zasady realizacji i rozliczania świadczeń wynikają w szczególności z następujących aktów prawnych:

  • ustawy z 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych;
  • ustawy z 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami;
  • ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych;
  • rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego;
  • rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej;
  • zarządzeń Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia określających warunki zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie stomatologiczne oraz podstawowa opieka zdrowotna.