5 marca 2026 r. weszły w życie przepisy wygaszające część szczególnych uprawnień wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. W praktyce powstała wątpliwość, czy zmiana ta wpływa na możliwość udzielania i rozliczania świadczeń leczenia uzależnień u osób bez ubezpieczenia zdrowotnego. Narodowy Fundusz Zdrowia przedstawił stanowisko, które potwierdza zasady dalszego finansowania tych świadczeń.
Koniec szczególnych uprawnień
5 marca 2026 r. weszła w życie ustawa wygaszająca część rozwiązań wprowadzonych w związku z napływem obywateli Ukrainy po wybuchu wojny. W praktyce oznacza to ograniczenie dostępu do świadczeń finansowanych ze środków publicznych dla wielu osób, które dotychczas korzystały z uproszczonych zasad.
Naturalnie pojawiło się pytanie: co z pacjentami uczestniczącymi w programach leczenia uzależnień (m.in. leczenia substytucyjnego)? Czy brak ubezpieczenia zdrowotnego automatycznie wyklucza ich z terapii?
Kluczowa rola przepisów „systemowych”
Powstała wątpliwość, czy brak ubezpieczenia zdrowotnego wyklucza dostęp do terapii.
Stanowisko NFZ wskazuje, że brak ubezpieczenia nie stanowi przeszkody w udzielaniu tych świadczeń.
Fundusz wskazał, że nawet w przypadku braku ubezpieczenia zdrowotnego oraz niespełnienia przesłanek wynikających z nowych regulacji, obywatele Ukrainy mogą korzystać ze świadczeń zdrowotnych – o ile znajdują one podstawę w art. 12 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461 z późn. zm.).
Leczenie uzależnień jako wyjątek o charakterze uniwersalnym
Szczególne znaczenie ma tu art. 26 ust. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2023 r. poz. 1939 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że od osoby uzależnionej nie pobiera się opłat za leczenie, rehabilitację i reintegrację – niezależnie od miejsca zamieszkania. Ustawodawca:
- nie uzależnił tego prawa od obywatelstwa,
- nie wprowadził kryterium ubezpieczenia,
- nie ograniczył katalogu beneficjentów.
Przepis ma charakter powszechny i nie uzależnia prawa do świadczeń od obywatelstwa ani ubezpieczenia. W taki sposób stosuje go NFZ.
Co to oznacza dla świadczeniodawców?
Interpretacja NFZ potwierdza, że:
- świadczenia leczenia uzależnień (np. leczenia substytucyjnego) mogą być nadal udzielane obywatelom Ukrainy,
- brak ubezpieczenia zdrowotnego nie wyklucza możliwości ich rozliczenia, a
- podstawą pozostaje art. 12 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461 z późn. zm.), w związku z art. 26 ust. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2023 r. poz. 1939 z późn. zm.).
Stanowisko to ogranicza ryzyko odmowy finansowania świadczeń oraz zmniejsza niepewność interpretacyjną po stronie świadczeniodawców.
Ciągłość leczenia – nie tylko kwestia prawna
Leczenie uzależnień ma charakter ciągły i wymaga regularnego dostępu do świadczeń. Przerwanie terapii może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia pacjenta.
Zakres uprawnienia określony w art. 26 ust. 5 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie wprowadza kryterium obywatelstwa ani ubezpieczenia zdrowotnego.
Reasumując, stanowisko NFZ potwierdza, że mimo zmian legislacyjnych sytuacja w zakresie leczenia uzależnień pozostaje stabilna. Osoby uzależnione, niezależnie od obywatelstwa, nadal mają prawo do nieodpłatnego leczenia, a świadczeniodawcy mogą kontynuować dotychczasowy sposób rozliczeń. Programy leczenia uzależnień pozostają więc dostępne także dla obywateli Ukrainy bez ubezpieczenia zdrowotnego.
Czy oznacza to, że wygaszenie przepisów szczególnych nie wpłynęło na ten obszar? W praktyce można uznać, że system zachował tu mechanizm ochronny dla najbardziej wrażliwej grupy pacjentów. Warto jednak dalej obserwować, jak nowe regulacje będą stosowane w innych zakresach świadczeń i czy pojawią się kolejne wątpliwości interpretacyjne.