Lekarska etyka w nowym wydaniu – co zmieni się od 2025 roku?
Kodeks Etyki Lekarskiej to fundament moralnych i zawodowych zasad, którymi lekarze kierują się w swojej pracy. Po 20 latach od ostatniej nowelizacji, dokument ten doczekał się zmian, które korespondują z rozwojem medycyny oraz rosnącymi wymaganiami społecznymi.
Od 1 stycznia 2025 roku obowiązuje jego najnowsza wersja, i tak…
Nowy Kodeks Etyki Lekarskiej wprowadza istotne aktualizacje, dostosowując zasady wykonywania zawodu do współczesnych wyzwań medycyny i zmieniających się realiów społecznych. Zmiany kładą większy nacisk na prawa pacjenta, etykę w dobie nowoczesnych technologii oraz odpowiedzialność lekarza w kontekście dezinformacji medycznej. Wprowadzono także bardziej precyzyjne zapisy dotyczące relacji lekarz–pacjent oraz współpracy w zespole medycznym. Kierunek reform wskazuje na stopniową ewolucję – zamiast rewolucyjnych przewartościowań mamy do czynienia z dostosowaniem norm etycznych do dynamicznego świata medycyny XXI wieku.
Z perspektywy niniejszej analizy szczególnie istotne są te zmiany, które wprowadzają nowe obowiązki i ograniczenia lub modyfikują dotychczasowe zasady etyki lekarskiej. To właśnie one mają największy wpływ na codzienną praktykę medyczną i zostaną omówione w dalszej części artykułu.
Fakty zamiast mitów – koniec z niezweryfikowanymi terapiami?
Nowy Kodeks Etyki Lekarskiej wzmacnia zasadę, że praktyka medyczna musi opierać się na rzetelnej wiedzy naukowej. Choć lekarz nadal ma swobodę wyboru metod leczenia, to jego decyzje muszą być zgodne z aktualnym stanem wiedzy medycznej i rzeczywistymi potrzebami pacjenta. Wprowadzony w art. 6 ust. 2 zakaz stosowania terapii niezweryfikowanych naukowo lub uznanych za szkodliwe bądź bezwartościowe stanowi jasne stanowisko przeciwko pseudonauce w medycynie. To krok w kierunku zwiększenia bezpieczeństwa pacjentów i zapewnienia najwyższych standardów leczenia.
Nowe standardy: kiedy lekarz może zaufać sztucznej inteligencji?
Wprowadzenie art. 12 do Kodeksu Etyki Lekarskiej otwiera drogę do wykorzystania sztucznej inteligencji w diagnostyce, leczeniu i profilaktyce, jednak pod ściśle określonymi warunkami. Lekarze mogą korzystać z algorytmów AI, ale tylko wtedy, gdy pacjent zostanie odpowiednio poinformowany o ich zastosowaniu i wyrazi świadomą zgodę. Ponadto, wykorzystane technologie muszą być certyfikowane i dopuszczone do użytku medycznego. Kluczowym elementem pozostaje również zapewnienie, że ostateczna decyzja o diagnozie lub leczeniu należy do lekarza. To wprowadzenie równocześnie promuje innowacje, jak i dbałość o bezpieczeństwo pacjentów, gwarantując, że technologia pozostaje w pełni pod kontrolą specjalisty. Idąc dalej powstaje jednak dylemat, czy wprowadzenie sztucznej inteligencji do medycyny, nawet pod ścisłą kontrolą lekarza, może w przyszłości całkowicie zmienić sposób, w jaki postrzegamy diagnozowanie i leczenie, czy też zawsze będzie wymagało ludzkiej weryfikacji, by zachować odpowiednią jakość opieki?
Świadoma zgoda – klucz do etycznego leczenia
Zmiany wprowadzane w art. 16 Kodeksu Etyki Lekarskiej kładą szczególny nacisk na potrzebę uzyskania świadomej zgody pacjenta przed rozpoczęciem jakiegokolwiek postępowania diagnostycznego, leczniczego lub zapobiegawczego. Obejmuje to również sytuacje, gdy pacjent nie jest zdolny do wyrażenia zgody, wówczas konieczne jest uzyskanie zgody osoby upoważnionej lub sądu. Dodatkowo, w przypadkach niepełnoletnich, lekarz powinien starać się uzyskać zgodę pacjenta adekwatnie do jego wieku i dojrzałości. Zgoda pacjenta pozostaje kluczowa, ale w wyjątkowych przypadkach, takich jak zagrożenie życia, postępowanie bez zgody jest dopuszczalne.
Zwrócenie uwagi wymaga również ust. 8, zgodnie z którym zgoda lub sprzeciw pacjenta powinny być wyrażone w formie ustnej lub dorozumianej. Brak wskazania formy pisemnej zgody, wymaganej przy świadczeniach niosących podwyższone ryzyko, budzi pewne wątpliwości, zwłaszcza że forma pisemna jest standardem w takich przypadkach. Niemniej jednak, pozytywnie należy ocenić wprowadzenie kwestii formy sprzeciwu, który wciąż stanowi obszar niepewności, zwłaszcza w sytuacjach, gdy pacjent odmawia świadczeń z powodów religijnych. Ważne jest, by pamiętać, że odmowa wyrażenia zgody przez pacjenta, który posiada odpowiednią zdolność do podjęcia tej decyzji, musi być uszanowana przez personel medyczny, niezależnie od możliwych konsekwencji.
Kiedy leczenie staje się daremne – decyzje o końcu terapii
Art. 33 zmienia w sposób zasadniczy kwestię podejmowania decyzji o resuscytacji, szczególnie w przypadkach pacjentów w stanie terminalnym. Lekarz nie jest zobowiązany do przeprowadzenia resuscytacji w takich sytuacjach, co pozwala na podejmowanie bardziej humanitarnych decyzji w oparciu o stan pacjenta. Decyzja o zaprzestaniu resuscytacji należy do lekarza lub zespołu medycznego, który musi ocenić szanse na skuteczne leczenie. Co istotne, lekarzowi nie wolno stosować tzw. terapii daremnej – terapii, która nie przynosi żadnych realnych korzyści. Ważnym aspektem jest także uwzględnienie woli pacjenta przy podejmowaniu decyzji o zaprzestaniu leczenia, co wprowadza dodatkowy wymiar etyczny do tego procesu.
Szacunek i ostrożność – jak krytykować innych lekarzy?
Art. 62 podkreśla znaczenie wzajemnego szacunku wśród lekarzy, szczególnie wobec tych, którzy nauczają zawodu lub są seniorami. Akcentuje również, że lekarze powinni unikać publicznego dyskredytowania innych, zachowując ostrożność przy formułowaniu opinii o ich pracy. W przypadku dostrzeżenia błędów, zaleca się najpierw skierowanie uwag bezpośrednio do osoby, której dotyczą, a w razie konieczności – poinformowanie właściwego organu. Merytoryczna krytyka lub zgłoszenie nieprawidłowości nie stanowi naruszenia etyki, a działania mające na celu naprawienie skutków błędów są obowiązkiem lekarza.
Zmiany w reklamie usług lekarskich – etyka, odpowiedzialność i profesjonalizm
Art. 71 Kodeksu Etyki Lekarskiej wprowadza kluczową zmianę w kwestii reklamy usług medycznych. Wcześniej zakazywał on wszelkiej formy reklamy, a także używania nazwiska i wizerunku lekarza w celach komercyjnych. Po zmianach, lekarz może informować o oferowanych usługach, pod warunkiem, że taka informacja jest zgodna z zasadami etyki lekarskiej. Zakaz wykorzystywania nazwiska i wizerunku został zastąpiony zakazem wykorzystywania autorytetu lekarza do promowania usług niezwiązanych z jego zawodem. Zatem, informowanie o usługach medycznych jest dopuszczalne, ale tylko wtedy, gdy nie narusza to innych przepisów Kodeksu. Równocześnie, wykorzystywanie autorytetu lekarza do celów komercyjnych, ale w ramach zawodu, jest legalne. Takie zmiany pozwalają na większą swobodę w promowaniu usług, jednocześnie chroniąc integralność zawodu lekarza i zachowując etyczne granice reklamowania.
Lekarz jako wzór postaw zdrowotnych – rola w mediach i społeczeństwie
Na koniec warto zwrócić uwagę na art. 78 KEL, który nakłada na lekarzy odpowiedzialność za promowanie zdrowia i zwracanie uwagi na zagrożenia ekologiczne. Lekarz nie tylko powinien być przykładem właściwych postaw zdrowotnych, ale również zapewniać, że jego publiczne wypowiedzi, szczególnie te dotyczące odkryć naukowych czy terapii, opierają się na rzetelnej, aktualnej wiedzy medycznej. Działania w przestrzeni publicznej, w tym w mediach i Internecie, muszą być zgodne z tymi samymi zasadami etycznymi, które obowiązują podczas kontaktu z pacjentem czy innymi lekarzami.
Wprowadzone zmiany w Kodeksie Etyki Lekarskiej z 2025 roku uwzględniają współczesne wyzwania medyczne i społeczne. Więcej informacji u źródeł – Kodeks Etyki Lekarskiej /link: