Prawo pacjenta do leczenia bólu
Rozmowa z lekarzem o codziennych wyzwaniach w terapii bólu
Standard organizacyjny leczenia bólu w warunkach ambulatoryjnych to ważny krok w kierunku zapewnienia pacjentom realnego dostępu do skutecznej terapii bólu. Dokument ten rozwija i doprecyzowuje prawo każdego pacjenta do leczenia bólu, wynikające z ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581), a jednocześnie wypełnia ramy określone w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 450 ze zm.).
Tym samym przepisy wprowadziły jednolite zasady postępowania wobec osób zgłaszających dolegliwości bólowe. Obowiązek ten dotyczy wszystkich podmiotów wykonujących działalność leczniczą – zarówno poradni podstawowej opieki zdrowotnej, jak i placówek specjalistycznych. Celem jest zapewnienie, by każdy pacjent otrzymał odpowiednią ocenę, terapię oraz monitorowanie skuteczności leczenia bólu, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną.
Cel i znaczenie standardu
Wprowadzenie jednolitych zasad postępowania ma charakter systemowy. Szacuje się, że na ból przewlekły cierpi ok. 27% dorosłych Polaków, a w grupie osób po 65. roku życia – ponad połowa populacji. Mimo to do tej pory brakowało ogólnokrajowych standardów określających sposób diagnozy, leczenia i monitorowania bólu.
Rozporządzenie stanowi więc narzędzie do realizacji prawa pacjenta do leczenia bólu, a zarazem ma uporządkować praktykę w placówkach medycznych. Wymaga ono, aby każda jednostka udzielająca świadczeń zdrowotnych podejmowała działania w zakresie oceny natężenia bólu, jego dokumentowania i skuteczności terapii.
Kluczowe założenia
Standard określa wystandaryzowany schemat postępowania z pacjentem, który zgłasza dolegliwości bólowe. Obejmuje on:
- przeprowadzenie badania podmiotowego i przedmiotowego,
- zastosowanie odpowiednich skal oceny bólu,
- ocenę skuteczności zastosowanego leczenia przy każdej wizycie,
- dokumentowanie wszystkich działań w dedykowanej karcie oceny natężenia bólu.
Wzór tej karty określa m.in. lokalizację i charakter bólu, jego natężenie, zastosowane leki i ocenę ich skuteczności.
Ważnym elementem jest też edukacja pacjenta – zarówno w zakresie farmakoterapii, jak i możliwości niefarmakologicznego leczenia bólu.
Skutki praktyczne dla podmiotów leczniczych
Regulacje obejmują wszystkie placówki udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach ambulatoryjnych – zarówno podstawowej opieki zdrowotnej, poradnie specjalistyczne, jak i poradnie leczenia bólu.
Dla kadry zarządzającej oznacza to konieczność:
- aktualizacji procedur medycznych i kart informacyjnych,
- przeszkolenia personelu w zakresie stosowania skal oceny bólu,
- dostosowania systemów dokumentacji medycznej do nowych wymogów,
- zapewnienia ciągłości monitorowania skuteczności leczenia.
Z punktu widzenia organizacyjnego warto weryfikować, czy personel prowadzi systematyczną ocenę bólu i odnotowuje ją w dokumentacji.
Perspektywa kliniczna i systemowa
Standard podkreśla rolę podstawowej opieki zdrowotnej jako pierwszego miejsca oceny i leczenia bólu. Dopiero w sytuacji braku skuteczności leczenia na tym poziomie, pacjent powinien zostać skierowany do poradni specjalistycznej lub leczenia bólu.
Poradnie te, pełniące funkcję swoistych „centrów referencyjnych”, będą zajmować się bardziej złożonymi przypadkami, wymagającymi m.in. inwazyjnych metod leczenia.
W drugiej części publikacji zapraszamy do rozmowy z lekarzem praktykiem, który dzieli się swoimi doświadczeniami w zakresie leczenia bólu w codziennej pracy – dr n. med. Anna Kordecka, specjalista anestezjologii i intensywnej terapii, podkreśla:
„leczenie bólu ma ogromne znaczenie dla jakości życia pacjenta i jego codziennego funkcjonowania. Kiedy ból jest zauważony i odpowiednio leczony, pacjent odzyskuje komfort, lepszy sen i poczucie bezpieczeństwa, które są niezbędne w procesie leczenia.”
Wywiad pokazuje, jak leczy się ból, na czym polega współpraca z pacjentami oraz wyzwania, z którymi mierzą się zespoły medyczne w praktyce ambulatoryjnej.