Skierowanie jest jednym z dokumentów, które decydują o dostępie pacjenta do części świadczeń finansowanych ze środków publicznych. W praktyce jednak zasady dotyczące wystawiania skierowań różnią się w zależności od rodzaju świadczenia, co niejednokrotnie budzi wątpliwości zarówno po stronie pacjentów, jak i personelu medycznego.
Skierowanie do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej
Co do zasady, skorzystanie z ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia wymaga skierowania wystawionego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Wyjątkiem są świadczenia okulisty, które są udzielane także na podstawie skierowania optometrysty, z którym Fundusz zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, albo optometrysty, który jest zatrudniony lub wykonuje zawód u świadczeniodawcy, z którym Fundusz zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
Zgodnie z ustawą lekarzem ubezpieczenia zdrowotnego jest lekarz lub lekarz dentysta będący świadczeniodawcą, z którym Fundusz zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, albo lekarz lub lekarz dentysta, który jest zatrudniony lub wykonuje zawód u świadczeniodawcy, z którym Fundusz zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
Co istotne, przepisy nie uzależniają możliwości wystawienia skierowania od rodzaju świadczeń realizowanych przez danego lekarza. Skierowanie może więc wystawić każdy lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, niezależnie od specjalizacji czy zakresu kontraktu z NFZ.
Wyjątki od obowiązku posiadania skierowania
Ustawodawca przewidział szereg sytuacji, w których skierowanie do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej nie jest wymagane.
Bez skierowania pacjent może skorzystać m.in. z porad:
- ginekologa i położnika,
- dentysty,
- wenerologa,
- onkologa,
- psychiatry,
- lekarza medycyny sportowej,
- psychologa,
- optometrysty.
Ponadto obowiązek posiadania skierowania nie dotyczy określonych grup pacjentów, m.in. osób chorych na gruźlicę, zakażonych wirusem HIV, osób korzystających z leczenia uzależnień, inwalidów wojennych i wojskowych, kombatantów, weteranów posiadających odpowiednie uprawnienia, osób z określonymi orzeczeniami o niepełnosprawności czy dzieci i młodzieży korzystających ze świadczeń psychologicznych, psychoterapeutycznych i środowiskowych.
Warto również pamiętać, że w stanach nagłych świadczenia zdrowotne udzielane są bez wymaganego skierowania.
Leczenie szpitalne
Odmienne regulacje dotyczą skierowań do leczenia szpitalnego w szpitalu, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. W tym przypadku ustawodawca nie wymaga, aby skierowanie wystawił lekarz ubezpieczenia zdrowotnego.
Skierowanie do szpitala może wystawić każdy lekarz, lekarz dentysta lub felczer, niezależnie od tego, czy udziela świadczeń w ramach NFZ, czy prowadzi praktykę prywatną. Takie rozwiązanie ma znaczenie praktyczne – pacjent, który uzyska skierowanie podczas prywatnej wizyty, może zostać przyjęty do szpitala finansowanego przez NFZ, o ile istnieją medyczne wskazania do hospitalizacji oraz cel leczenia nie może być osiągnięty przez leczenie ambulatoryjne.
Jednocześnie należy pamiętać, że samo skierowanie nie przesądza o przyjęciu do szpitala. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz kwalifikujący pacjenta, oceniając, czy cel leczenia rzeczywiście nie może zostać osiągnięty w warunkach ambulatoryjnych.
Warunkiem przyjęcia pacjenta do szpitala jest prawidłowo wystawione skierowanie, które powinno zawierać:
- datę wystawienia,
- podpis lekarza kierującego. Jeżeli przepisy wymagają identyfikacji podmiotu, skierowanie powinno zawierać również dane świadczeniodawcy.
- dokładne dane pacjenta. Warto zwrócić uwagę na to, by na skierowaniu do szpitala znalazły się imię, nazwisko oraz numer PESEL pacjenta.
- skierowanie powinno zawierać podstawę skierowania, a więc jednostkę chorobową wraz z jej ustalonym kodem oraz cel skierowania.
Lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, kierując pacjenta do dalszego leczenia, zobowiązany jest także do dołączenia do skierowania:
- kopii wyników badań diagnostycznych i przeprowadzonych konsultacji, będące w jego posiadaniu, umożliwiające lekarzowi ubezpieczenia zdrowotnego lub felczerowi ubezpieczenia zdrowotnego kierującemu postawienie wstępnego rozpoznania stanowiącego przyczynę skierowania.
- istotne informacje o dotychczasowym leczeniu specjalistycznym lub szpitalnym oraz zastosowanym leczeniu.
Badania prenatalne
Podobna zasada obowiązuje w przypadku skierowań na badania prenatalne realizowane w ramach świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Takie skierowanie również może wystawić lekarz prowadzący ciążę, także lekarz prowadzący prywatną praktykę. Nie jest wymagane, aby był to lekarz ubezpieczenia zdrowotnego.
Rozwiązanie to zwiększa dostępność programu badań prenatalnych i pozwala pacjentkom korzystającym z opieki prywatnej na realizację badań finansowanych ze środków publicznych, jeżeli spełniają kryteria kwalifikacji.
Rehabilitacja również wymaga skierowania
Skierowanie jest wymagane także w przypadku rehabilitacji leczniczej finansowanej przez NFZ. W tym zakresie obowiązuje jednak taka sama zasada jak przy ambulatoryjnej opiece specjalistycznej – skierowanie wystawia lekarz ubezpieczenia zdrowotnego.
Konsekwencje braku skierowania
Jeżeli pacjent zgłosi się do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej bez skierowania lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, mimo że jest ono wymagane, świadczenie nie będzie mogło zostać rozliczone przez NFZ. W praktyce oznacza to konieczność pokrycia kosztów wizyty przez pacjenta, chyba że zachodzi jedna z ustawowych sytuacji zwalniających z obowiązku posiadania skierowania albo świadczenie udzielane jest w stanie nagłym.
Podsumowanie
Choć skierowanie jest powszechnie kojarzone z formalnością poprzedzającą wizytę u specjalisty, przepisy różnicują zasady jego wystawiania w zależności od rodzaju świadczenia.
W przypadku ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz rehabilitacji skierowanie co do zasady wystawia lekarz ubezpieczenia zdrowotnego. Inaczej jest natomiast przy kierowaniu pacjenta do leczenia szpitalnego oraz na badania prenatalne finansowane przez NFZ – tutaj skierowanie może wystawić każdy lekarz posiadający prawo wykonywania zawodu, również udzielający świadczeń wyłącznie w sektorze prywatnym.
Znajomość tych zasad pozwala uniknąć niepotrzebnych wątpliwości oraz usprawnia organizację procesu leczenia zarówno po stronie pacjentów, jak i podmiotów wykonujących działalność leczniczą.