Świadczenia psychologiczne dla dorosłych po 17 września 2025 r. – zasady organizacji i rozliczeń.
Od 17 września 2025 r. dorośli pacjenci mogą korzystać ze świadczeń psychologicznych bez skierowania. Zmiana ta upraszcza dostęp do pomocy, ale w praktyce wymaga uporządkowania zasad po stronie świadczeniodawców dotyczących organizacji przyjęć pacjentów, postępowania wobec osób zapisanych przed wejściem w życie nowych przepisów oraz zasad dokumentowania i rozliczania świadczeń z NFZ.
W oparciu o oficjalne stanowiska Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Ministerstwa Zdrowia przedstawiamy rekomendacje, które pozwalają uporządkować nowe zasady i wdrożyć je bez ryzyka organizacyjnego oraz finansowego.
Zasada braku skierowania
Zarówno Narodowy Fundusz Zdrowia, jak i Ministerstwo Zdrowia podkreślają, że nowelizacja ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461 z późn. zm.) zniosła od 17 września 2025 r. wymóg posiadania skierowania do psychologa. Przepis ten nie przewiduje żadnych wyjątków ani warunków dodatkowych, a tym samym brak skierowania nie może stanowić podstawy do odmowy udzielenia świadczenia ani do zakwestionowania jego finansowania ze środków NFZ. W konsekwencji poradnie psychologiczne realizujące umowy z Funduszem powinny przyjmować dorosłych pacjentów bez skierowania, niezależnie od tego, czy możliwe jest pozyskanie rozpoznania nozologicznego w rozumieniu ICD-10.
Skierowanie jako element informacyjny
Zniesienie obowiązku posiadania skierowania do psychologa nie oznacza zakazu jego wykorzystywania. NFZ wyraźnie wskazuje, że jeżeli pacjent dysponuje skierowaniem, może ono pełnić funkcję informacyjną, w szczególności w zakresie rozpoznania ICD-10 postawionego przez lekarza lub innych danych istotnych dla procesu diagnostyczno-terapeutycznego.
Po dniu 16 września 2025 r. wprowadzanie skierowania do systemów sprawozdawczych NFZ ma charakter fakultatywny i nie wpływa na prawidłowość rozliczenia świadczenia. Rekomenduje się zatem, aby świadczeniodawcy dopuścili możliwość ewidencjonowania skierowań w dokumentacji i systemach informatycznych, bez traktowania ich jako elementu warunkującego realizację świadczenia.
Pacjenci zapisani przed 17 września 2025 r. – zasady rozliczeń
Wątpliwości budzi również sytuacja pacjentów wpisanych na listy oczekujących przed dniem wejścia w życie nowych przepisów. W tym zakresie NFZ wyjaśnia: data wpisu na listę oczekujących nie ma znaczenia dla zasad rozliczenia świadczenia udzielonego po 16 września 2025 r.
W praktyce oznacza to, że wizyty realizowane po tej dacie mogą być finansowane bez skierowania, nawet jeżeli w momencie zapisu skierowanie było formalnie wymagane. Jeżeli pacjent je posiada, może zostać wykorzystane pomocniczo, jednak jego brak nie stanowi przeszkody ani w udzieleniu, ani w rozliczeniu świadczenia.
Rozpoznania wykazywane w dokumentacji
Jednym z kluczowych zagadnień pozostaje kwestia rozpoznań raportowanych w dokumentacji medycznej oraz systemach rozliczeniowych. Zarówno NFZ, jak i Ministerstwo Zdrowia podkreślają, że psycholog nie jest uprawniony do stawiania rozpoznań nozologicznych z grupy F ICD-10, gdyż kompetencja ta została ustawowo zastrzeżona dla lekarzy.
Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia, po konsultacji z Konsultantem Krajowym w dziedzinie psychologii klinicznej, wskazało, że dopuszczalne i zasadne jest stosowanie przez psychologów kodów z kategorii Z ICD-10. Kody te nie opisują choroby, lecz okoliczności wymagające kontaktu z systemem ochrony zdrowia.
W praktyce rekomenduje się w szczególności stosowanie kodów:
- Z03– Obserwacja medyczna i ocena przypadków podejrzanych o chorobę lub stany podobne,
- Z76.8– Osoby stykające się ze służbą zdrowia w innych określonych okolicznościach,
jako formalnej podstawy do rejestracji i rozliczania świadczeń psychologicznych udzielanych dorosłym pacjentom bez skierowania.
Raportowanie diagnozy psychologicznej – brak obowiązku
Na obecnym etapie brak jest podstaw prawnych do obligatoryjnego sprawozdawania diagnoz psychologicznych w odniesieniu do świadczeń psychologicznych dla dorosłych, poza wyjątkami wyraźnie wskazanymi w obowiązujących rozporządzeniach Ministra Zdrowia.
Ewentualne rozszerzenie tego obowiązku może nastąpić wyłącznie w drodze nowelizacji rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Do czasu wprowadzenia takich zmian Fundusz nie posiada podstaw do wymagania raportowania diagnoz psychologicznych.
Podsumowanie
- Dostęp do świadczeń
Dorosłych pacjentów należy przyjmować na świadczenia psychologiczne bez skierowania, niezależnie od daty zapisu na wizytę. - Skierowanie
Skierowanie może być wykorzystywane wyłącznie pomocniczo, jako źródło informacji klinicznej. Jego brak nie stanowi podstawy do odmowy udzielenia świadczenia ani do zakwestionowania rozliczenia przez NFZ. - Pacjenci zapisani przed 17 września 2025 r.
Świadczenia realizowane po tej dacie mogą być finansowane bez skierowania, nawet jeśli w momencie zapisu było ono formalnie wymagane. - Dokumentacja i rozpoznania
Psycholog nie wykazuje rozpoznań nozologicznych z grupy F ICD-10. Dopuszczalne jest stosowanie kodów z kategorii Z ICD-10 jako formalnej podstawy rejestracji i rozliczenia świadczenia. - Diagnoza psychologiczna
Na obecnym etapie brak jest podstaw prawnych do obligatoryjnego raportowania diagnozy psychologicznej w sprawozdawczości do NFZ, poza przypadkami wprost wskazanymi w obowiązujących przepisach.
Stosowanie powyższych zasad pozwala realizować i rozliczać świadczenia psychologiczne dla dorosłych zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz aktualnym stanowiskiem NFZ i Ministerstwa Zdrowia, bez ryzyka organizacyjnego i finansowego.
Zespół MBRK