W kolejnej części cyklu omawiamy zawód psychologa realizującego świadczenia z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień finansowane ze środków publicznych. Celem artykułu jest przedstawienie podstaw prawnych wykonywania zawodu, wymagań kwalifikacyjnych oraz zakresu świadczeń, w których psycholog może uczestniczyć w ramach umów z NFZ.

Psycholog w ujęciu formalnym

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz.U. z 2019 r. poz. 1285 z późn. zm.) zawiera odesłanie do definicji psychologa jako psychologa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1026) (dalej jako: „ustawa”). Oznacza to, że na potrzeby realizacji świadczeń finansowanych ze środków publicznych psychologiem jest wyłącznie osoba spełniająca ustawowe warunki wykonywania tego zawodu.

Zgodnie z jej przepisami zawód psychologa jest zawodem regulowanym, zaliczanym do kategorii zawodów zaufania publicznego. Oznacza to, że jego wykonywanie wiąże się z dostępem do szczególnie wrażliwych informacji dotyczących życia osobistego osób korzystających z pomocy psychologicznej oraz z obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej.

Wykonywanie tego zawodu polega na świadczeniu usług psychologicznych, przez które należy rozumieć w szczególności:

  • diagnozę psychologiczną;
  • opiniowanie;
  • orzekanie, o ile przepisy odrębne tak stanowią;
  • psychoterapię;
  • udzielanie pomocy psychologicznej;
  • prowadzenie badań naukowych w dziedzinie psychologii lub działalność dydaktyczną w tym zakresie.

Istotnym elementem statusu prawnego psychologa jest obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej. Obejmuje on wszelkie informacje uzyskane w związku z wykonywaniem czynności zawodowych i nie jest ograniczony w czasie. Wyjątki od obowiązku zachowania tajemnicy mogą wynikać wyłącznie z przepisów ustawowych, w szczególności w sytuacjach poważnego zagrożenia życia lub zdrowia klienta albo innych osób.

W systemie świadczeń gwarantowanych psycholog pełni rolę samodzielnego członka zespołu terapeutycznego. Jego zadania obejmują przede wszystkim diagnozę psychologiczną, udział w procesie planowania leczenia, prowadzenie oddziaływań terapeutycznych oraz wsparcie pacjenta i jego rodziny w przebiegu leczenia psychiatrycznego lub terapii uzależnień.

Wymagania kwalifikacyjne psychologa

Osoba realizująca świadczenia jako psycholog musi spełniać łącznie następujące wymagania:

  • posiadać dyplom magistra psychologii uzyskany w polskiej uczelni albo dyplom zagraniczny uznany za równorzędny w Rzeczypospolitej Polskiej (czyli w tym przypadku może to być dyplom uzyskany po ukończeniu jednolitych studiów magisterskich na kierunku psychologia lub po ukończeniu studiów drugiego stopnia na kierunku psychologia, bez wskazania, że studia pierwszego stopnia także powinny odbywać się na kierunku psychologia);
  • posiadać pełną zdolność do czynności prawnych;
  • władać językiem polskim w mowie i piśmie w zakresie koniecznym do wykonywania zawodu psychologa;
  • odbyć podyplomowy staż zawodowy, pod merytorycznym nadzorem psychologa posiadającego prawo wykonywania zawodu, który ponosi odpowiedzialność za czynności zawodowe wykonywane przez psychologa-stażystę.

Co ważne, w trakcie podyplomowego stażu zawodowego psycholog uzyskuje ograniczone prawo wykonywania zawodu.

Ponadto psycholog może uzyskać tytuł specjalisty w określonej dziedzinie psychologii po odbyciu szkolenia, określonego programem specjalizacji, i złożeniu egzaminu państwowego albo po uznaniu równorzędnego tytułu specjalisty uznanego za granicą.

Status prawa wykonywania zawodu a praktyka zatrudniania

Zgodnie z art. 7 ustawy, prawo wykonywania zawodu psychologa powstaje z chwilą dokonania wpisu na listę psychologów Regionalnej Izby Psychologów. Niemniej jednak należy wskazać, że mechanizm wpisu, o którym mowa w ustawie, wymaga funkcjonowania samorządu zawodowego, w tym regionalnych izb psychologów. W dotychczasowej praktyce system ten nie został w pełni wdrożony, co oznacza brak organów właściwych do prowadzenia list psychologów oraz przeprowadzania procedury wpisu.

W konsekwencji w obrocie prawnym funkcjonują osoby legitymujące się dyplomem ukończenia studiów magisterskich na kierunku psychologia, natomiast formalne potwierdzenie prawa wykonywania zawodu w trybie przewidzianym w art. 7 ustawy nie jest obecnie realizowane.

Z punktu widzenia podmiotu leczniczego zatrudniającego psychologa kluczowe znaczenie ma zatem weryfikacja dokumentów potwierdzających kwalifikacje określone w przepisach szczególnych oraz w warunkach realizacji świadczeń gwarantowanych. Dokumenty potwierdzające kwalifikacje, podlegające ocenie w postępowaniu konkursowym lub w trakcie kontroli, to w szczególności:

  • dyplom ukończenia studiów magisterskich na kierunku psychologia lub dyplom zagraniczny, równorzędny z tym uzyskanym w Polsce,
  • dokumenty potwierdzające posiadane specjalizacje, kursy i szkolenia – w zależności od zakresu kontraktowanych świadczeń (np. specjalizację w dziedzinie psychologii klinicznej, szkolenia z zakresu diagnozy lub pracy z określoną grupą pacjentów),
  • spełnienie wymagań określonych w rozporządzeniu dotyczącym świadczeń gwarantowanych oraz w warunkach konkursowych NFZ.

Podmiot leczniczy nie ma obecnie możliwości dokonania weryfikacji wpisu na listę regionalnej izby psychologów, ponieważ lista taka nie jest prowadzona. Weryfikacja kwalifikacji powinna więc opierać się na dokumentach potwierdzających wykształcenie oraz spełnienie wymagań przewidzianych w przepisach regulujących dany zakres świadczeń.

Obszary praktyki zawodowej

Psycholog może wykonywać zawód w bardzo szerokim katalogu świadczeń gwarantowanych finansowanych ze środków publicznych. Zakres ten obejmuje zarówno opiekę psychiatryczną, jak i leczenie uzależnień – w warunkach stacjonarnych, dziennych, ambulatoryjnych oraz środowiskowych.

W warunkach stacjonarnych psychiatrycznych realizuje świadczenia dla dorosłych, dzieci i młodzieży, chorych somatycznie i przewlekle chorych, w psychiatrii geriatrycznej, rehabilitacji psychiatrycznej, leczeniu zaburzeń nerwicowych oraz w psychiatrii sądowej (w tym w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia). Uczestniczy także w świadczeniach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych.

W warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień bierze udział w terapii uzależnienia od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych, w programach dla osób z podwójną diagnozą, w świadczeniach rehabilitacyjnych oraz odwykowych, w tym w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia i w pracy z dziećmi i młodzieżą.

W warunkach dziennych realizuje świadczenia psychiatryczne i rehabilitacyjne dla dorosłych oraz dzieci i młodzieży, w tym dla osób z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi oraz w psychiatrii geriatrycznej, a także dzienne programy terapii uzależnień.

W warunkach ambulatoryjnych i środowiskowych udziela porad psychologicznych, prowadzi leczenie nerwic, uczestniczy w świadczeniach seksuologicznych, programach terapeutycznych dla osób z zaburzeniami rozwoju, w leczeniu środowiskowym (domowym) oraz w ambulatoryjnej terapii uzależnień, w tym świadczeniach antynikotynowych i terapii współuzależnienia.

Psycholog realizuje również świadczenia w systemie referencyjnym opieki psychiatrycznej dzieci i młodzieży – od zespołów i ośrodków środowiskowych (I poziom) po wysokospecjalistyczne całodobowe oddziały psychiatryczne (III poziom).

Znaczenie kwalifikacji dla podmiotu leczniczego

Z punktu widzenia podmiotu leczniczego kluczowe znaczenie ma nie tylko faktyczny zakres kompetencji personelu, lecz także kompletność i poprawność dokumentów potwierdzających kwalifikacje. To podmiot realizujący świadczenia wskazuje osoby przewidziane do ich realizacji i ponosi odpowiedzialność za zgodność ich kwalifikacji z wymaganiami określonymi w przepisach oraz warunkach konkursowych NFZ.

W praktyce konkursowej oraz w trakcie kontroli realizacji umów oceniane są konkretne dokumenty. Ich brak, nieczytelność lub błędne przypisanie personelu do zakresu świadczeń mogą skutkować obniżeniem punktacji, odrzuceniem oferty lub zakwestionowaniem realizowanych świadczeń.

Rola MBRK w procesie konkursowym

Prawidłowe przygotowanie oferty konkursowej wymaga nie tylko znajomości przepisów, lecz także praktycznego doświadczenia w interpretacji warunków konkursowych i kryteriów oceny ofert. MBRK wspiera podmioty lecznicze kompleksowo – od analizy warunków konkursowych, przez weryfikację kwalifikacji personelu i dokumentacji, po ocenę zgodności oferty z aktualnymi wymaganiami kontraktowymi.

—

Dnia 18 lutego 2026 r. ogłoszono nową ustawę z dnia 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów (Dz.U. z 2026 r. poz. 187). Nowe przepisy mają uporządkować rynek usług psychologicznych i wzmocnić standardy wykonywania zawodu. Ich celem jest podniesienie jakości udzielanych świadczeń, zwiększenie bezpieczeństwa osób korzystających ze wsparcia psychologicznego oraz lepsza ochrona interesów psycholożek i psychologów. Ustawa, co do zasady wejdzie w życie po upływie 2 lat i 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, co daje czas na przygotowanie się do nowych rozwiązań zarówno specjalistom, jak i podmiotom leczniczym.

W kolejnych artykułach cyklu omówione zostaną następne zawody realizujące świadczenia z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.