Program „Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej” służy ocenie stanu zdrowia osoby dorosłej, rozpoznaniu czynników ryzyka chorób oraz ustaleniu indywidualnych zaleceń profilaktycznych.
Bilans jest świadczeniem gwarantowanym realizowanym w podstawowej opiece zdrowotnej. Obejmuje kilka następujących po sobie elementów: kwestionariusz bilansu, badania laboratoryjne oraz wizytę podsumowującą, podczas której analizowane są zebrane informacje i przygotowywany jest Indywidualny Plan Zdrowotny (IPZ).
Przepisy określają przy tym szczegółowo sposób realizacji wizyty podsumowującej. W świetle stanowisk Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia przedstawionych na początku 2026 r. istotne znaczenie ma również sposób organizacji tej wizyty. Nie może ona zostać zastąpiona teleporadą ani podzielona na część stacjonarną i zdalną.
Podstawa prawna programu
Warunki realizacji świadczenia „Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej” zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 584). Rozporządzenie zostało ogłoszone 2 maja 2025 r. i weszło w życie 5 maja 2025 r.
Program został wprowadzony do warunków realizacji świadczeń lekarza POZ, pielęgniarki POZ oraz położnej POZ. Szczegółowe wymagania zostały określone odpowiednio w części VI załącznika nr 1, części VI załącznika nr 2 oraz części V załącznika nr 3 do rozporządzenia.
Świadczenie może być udzielane osobom od 20. roku życia, z częstotliwością nie większą niż raz na 5 lat dla osób w wieku 20–49 lat oraz raz na 3 lata dla osób powyżej 49. roku życia. Przy ustalaniu wieku uwzględnia się wyłącznie rok urodzenia. Dodatkowo świadczenie może być udzielone po upływie 12 miesięcy od ostatniego badania wykonanego w ramach programu „Profilaktyka 40 PLUS”.
Bilans składa się z kilku etapów
Pierwszym elementem jest Kwestionariusz Bilansu Zdrowia Osoby Dorosłej (KBZOD). Obejmuje on wywiad dotyczący m.in. stylu życia, czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i onkologicznych, stanu zdrowia psychicznego oraz wykształcenia i środowiska życia.
Kwestionariusz podlega weryfikacji przez uprawniony personel u świadczeniodawcy POZ. Następnie jest zatwierdzany i na jego podstawie generowane jest zlecenie na badania. Przepisy przewidują na zatwierdzenie kwestionariusza i wygenerowanie zlecenia termin 30 dni od dnia jego wypełnienia.
Kolejny etap stanowią badania laboratoryjne. Zakres podstawowy obejmuje m.in. morfologię, glukozę, kreatyninę z eGFR, lipidogram, TSH oraz badanie ogólne moczu. W zależności od wieku, płci i wyniku KBZOD zakres może zostać rozszerzony m.in. o ALAT, AspAT, GGTP, PSA, przeciwciała anty-HCV czy lipoproteinę (a).
Dopiero kolejnym etapem jest wizyta podsumowująca Bilans. Jego celem jest zestawienie informacji zebranych w kwestionariuszu z wynikami diagnostycznymi oraz dokonanie oceny stanu zdrowia pacjenta.
Wizyta podsumowująca musi odbyć się w gabinecie
Rozporządzenie wprost stanowi, że wizyta podsumowująca Bilans z przygotowaniem IPZ i określeniem interwencji prozdrowotnych jest realizowana w gabinecie lekarza, pielęgniarki lub położnej. Nie jest więc określona jako porada realizowana na odległość.
Podczas tej wizyty należy wykonać łącznie następujące czynności:
- pomiar ciśnienia tętniczego i tętna;
- pomiary antropometryczne obejmujące masę ciała, wzrost, obwód talii i obwód bioder;
- wyliczenie BMI i WHR;
- analizę wyników KBZOD;
- analizę wyników badań laboratoryjnych;
- ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego;
- w określonych przypadkach u osób od 60. roku życia – ocenę funkcji poznawczych z wykorzystaniem skali mini-COG;
- przygotowanie Indywidualnego Planu Zdrowotnego;
- ustalenie dalszego postępowania w przypadku stwierdzonych nieprawidłowości.
Oznacza to, że organizacja wizyty powinna zapewniać możliwość wykonania pomiarów i jednoczesnego przeprowadzenia części analitycznej oraz przygotowania IPZ.
Teleporada nie zastępuje wizyty podsumowującej
Wątpliwości dotyczące organizacji programu pojawiły się przede wszystkim w związku z praktyką wykorzystywania teleporad. Przekazane interpretacje Ministerstwa Zdrowia oraz NFZ wskazują, że wizyta podsumowująca ma charakter stacjonarny.
Istotne jest również stanowisko, zgodnie z którym wymienione w rozporządzeniu elementy wizyty należy wykonać łącznie i w ramach tej samej wizyty. Nie ma podstaw do przyjęcia modelu, w którym pacjent przychodzi do placówki wyłącznie na pomiary, natomiast analiza wyników, ocena ryzyka i przygotowanie IPZ są następnie realizowane podczas teleporady.
Taki sposób organizacji rozdzielałby elementy świadczenia, które zgodnie z interpretacją przedstawioną przez Ministerstwo Zdrowia powinny zostać zrealizowane podczas jednej wizyty podsumowującej.
Wizyta podsumowująca a rozliczenie z NFZ
Wizyta podsumowująca jest elementem całego świadczenia „Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”, a nie dodatkową, niezależną poradą służącą wyłącznie omówieniu wyników.
W stanowisku NFZ wskazano, że dla rozliczenia bilansu świadczeniodawca, po zrealizowaniu wizyty podsumowującej, sprawozdaje właściwy produkt rozliczeniowy:
- bilans zdrowia osoby dorosłej w wieku 20–59 lat (5.01.00.0000283), albo
- bilans zdrowia osoby dorosłej w wieku 60 plus (5.01.00.0000284).
Wskazane produkty uwzględniają w szczególności analizę kwestionariusza, wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych – z wyłączeniem kosztu badania ogólnego moczu – oraz przeprowadzenie wizyty podsumowującej z przygotowaniem IPZ. Informacje dotyczące wykonanych czynności powinny być również odnotowane w dokumentacji medycznej jako zrealizowane zdarzenia medyczne. Z kolei w sprawozdawczości do NFZ przekazywane są informacje dotyczące właściwych produktów rozliczeniowych.
Z punktu widzenia organizacji procesu oznacza to, że przed zamknięciem Bilansu świadczeniodawca powinien zweryfikować kompletność dokumentacji oraz wykonanie wszystkich elementów przewidzianych dla danego świadczenia.
FIT-OC jest odrębnym etapem postępowania
Program przewiduje również możliwość zastosowania testu na krew utajoną w kale metodą immunochemiczną (FIT-OC) u osób powyżej 50. roku życia.
Test może zostać zalecony w związku z ustaleniami dokonanymi podczas bilansu. Zgodnie ze stanowiskiem NFZ po wykonaniu badania jego wynik powinien zostać omówiony z pacjentem podczas porady przeprowadzonej przez lekarza, pielęgniarkę albo położną, zgodnie z posiadanymi uprawnieniami. Ten etap jest więc rozliczany odrębnie od podstawowego produktu bilansu.
Nie należy jednak utożsamiać tej późniejszej porady z możliwością przeprowadzenia samej wizyty podsumowującej Bilans na odległość.
Organizacja procesu po stronie świadczeniodawcy
Organizując świadczenie „Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”, podmiot POZ powinien zweryfikować przede wszystkim, czy proces obejmuje wszystkie wymagane etapy oraz czy wizyta kończąca Bilans jest organizowana zgodnie z warunkami świadczenia.
W szczególności należy zapewnić:
- prawidłową kwalifikację pacjenta do Bilansu;
- weryfikację i zatwierdzenie KBZOD przez uprawniony personel;
- wygenerowanie zlecenia na badania w wymaganym terminie;
- wykonanie badań odpowiednich dla danego pacjenta;
- stacjonarną wizytę podsumowującą w gabinecie;
- wykonanie podczas tej wizyty wymaganych pomiarów;
- analizę KBZOD i wyników badań laboratoryjnych;
- ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego oraz – w wymaganych przypadkach – ocenę funkcji poznawczych;
- przygotowanie IPZ i ustalenie dalszego postępowania;
- prawidłowe odnotowanie wykonanych czynności w dokumentacji medycznej;
- właściwe sprawozdanie świadczenia do NFZ.
Szczególnej uwagi wymaga model organizacyjny, w którym pacjent jest obsługiwany przede wszystkim zdalnie. Teleporada może być narzędziem wykorzystywanym w działalności POZ, jednak w przypadku programu „Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej” nie zastępuje ona stacjonarnej wizyty podsumowującej określonej w warunkach realizacji świadczenia.
Podsumowanie
„Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej” należy organizować jako jeden proces profilaktyczny obejmujący kwestionariusz, diagnostykę i wizytę podsumowującą. Przepisy wymagają, aby ta ostatnia odbyła się w gabinecie lekarza POZ, pielęgniarki POZ lub położnej POZ i obejmowała określony zestaw czynności.
Przekazane interpretacje MZ i NFZ dodatkowo wskazują, że nie należy dzielić wizyty podsumowującej na część stacjonarną i teleporadę. Dla świadczeniodawcy oznacza to konieczność takiego zaprojektowania ścieżki pacjenta, aby podczas jednej wizyty podsumowującej możliwe było wykonanie pomiarów, analiza zebranych danych, przygotowanie IPZ oraz ustalenie dalszego postępowania.
W praktyce organizacyjnej szczególnego znaczenia nabiera więc prawidłowe zaplanowanie czasu wizyty, dostępności odpowiedniego personelu oraz kompletności dokumentacji przed przekazaniem świadczenia do rozliczenia.